Aanleiding:
Herstellen ín de samenleving
Ben je in herstel, bijvoorbeeld na een periode van detentie, verslaving, dakloosheid of verlies? Dan ben je gebaat bij het zelf opbouwen van een eigen veilige plek in onze samenleving. Alleen, zo gemakkelijk is dat nog niet. Worstelend met stigma’s, schulden en ‘foute vrienden van vroeger’ legt de samenleving jouw herstel bij jou. Een individueel proces wat leidt tot schaamte en eenzaamheid.
Herstel en creativiteit
Dat moet anders! Grondlegger van herstelgemeenschap Vitale Verbindingen Marjet Zeegers zette zich de afgelopen tien jaar in voor veilige gemeenschappen, waar mensen werken aan hun herstel en re-integratie. Creativiteit blijkt hierbij goed te helpen maar is niet altijd toegankelijk of goed georganiseerd. Daarom namen Marjet, Bureau Ruimtekoers, het Leger des Heils, Ixta Noa, theatermaker Elky Rosa Gerritsen en vele experts en ervaringsdeskundigen het initiatief voor Project Plek.
De Plekbouwers en hun artistieke bouwplaats
Samen met de Plekbouwers, mensen in herstel, ontwikkelden de initiatiefnemers een artistieke bouwplaats voor herstel. Een reizende plek die ruimte biedt voor ontmoeting, verhalen en verbeelding. En waar eenieder met kunst en theater vorm kan geven aan diens eigen verhaal, op eigen voorwaarden en ritmes. Na elke bouwplaatsperiode presenteren de Plekbouwers hun werk aan publiek.
Een onderzoek naar de rol van sociale kunst bij herstel
Met Project Plek en de artistieke bouwplaats onderzoeken de initiatiefnemers hoe sociale kunst een ruimte en gemeenschap kan bieden voor herstel. Daarin worden ze bijgestaan door een netwerk van herstelprofessionals en ervaringsdeskundigen.
Verloop:
Van Plekzoekers naar Plekbouwers
Eerste editie: verkennen
In 2025 start Elky met een onderzoek in de Arnhemse wijken naar wat een veilige plek voor mensen kan betekenen. Ze belt aan bij bewoners en schuift aan bij lokale bijeenkomsten en gaat in gesprek met experts en ervaringsdeskundigen. Zo nodigt ze wijkbewoners uit om mee te doen en wekelijks samen te komen in het tijdelijke Atelier Plek in Klarendal. Daar is ook ervaringsdeskundige Rick Kamphuis bij, oprichter van HeldFood, een vegan foodtruck die hij samen met verschillende mensen met een verslavings- of detentieverleden runt. Samen verkennen en verbeelden ze het thema ‘plek’. Wat is een veilige plek voor jou? En hoe ziet die plek eruit?
Maarten, deelnemer
Het is lastig om onder woorden te brengen, maar de kloof tussen de cultus van straf en misdaad en Jan Modaal is een gigantische. Ik weet als een feit dat mijn levenswandel er anders zou hebben uitgezien zonder dit project.
Uit de Bak Prak
Om het proces te delen met de buurt, organiseren de Plekzoekers de ‘Uit de Bak Prak’. Driegangendiners rond de thema’s vrijheid, thuis en zelfbeeld. Er wordt gegeten, genoten van muziek, dansoptredens en monologen, en alle bezoekers en deelnemers worden uitgenodigd om via creatieve interventies samen te maken, te delen en in gesprek te gaan waardoor de grenzen tussen deelnemers en bezoekers vervagen.
TOCHT, een theatrale en culinaire presentatie
De Uit de Bak Prak-avonden zijn zo’n succes dat de groep Plekzoekers besluit om in Atelier Plek toe te werken naar een Uit de Bak Prak XL: TOCHT. Elky neemt de bezoekers mee op een tocht langs de ervaringen van plekzoekers: Van het Openbaar Ministerie via het Paleis van Justitie naar de Eusebiuskerk waar de rest van de voorstelling plaatsvindt. Daar wordt het publiek op een poëtische manier meegenomen in thema’s als autonomie, stigma’s en veiligheid. Tijdens het theatrale diner dat volgt, ontmoeten deelnemers en publiek elkaar en is er ruimte om te smullen, praten, lachen, ervaringen te delen, herkenning te vinden en van elkaar te leren.
Henri, bezoeker bij TOCHT
Het is misschien een druppeltje, maar ik ben echt anders gaan kijken. Iedereen moet een tweede kans krijgen, en een derde ook!
Tweede editie:
Van verkennen naar versterken
In de zomer van 2025 werkt het team van Ruimtekoers aan een vervolg voor Project Plek. We versterken het netwerk met de forensisch wonen afdeling van het Leger des Heils en herstelgemeenschap Ixta Noa. Met hen verschuift de focus van plekzoeken naar plekbouwen.
De artistieke bouwplaats
Samen met de nieuwe partners geven het team van Ruimtekoers en Elky twee trajecten vorm van 10 weken voor ieder 15 Plekbouwers, dat zoals zij zichzelf nu noemen. De artistieke bouwplaats landt bij de Vlindertuin in de Arnhemse wijk de Geitenkamp en zit vol creatieve dialogen en kunstzinnige oefeningen waarmee de plekbouwers oefenen, expressie ontwikkelen en talenten verkennen. Kunstenaar Eric Michael Wijnvoord sluit aan en met hen verkennen de Plekbouwers het thema ‘fundament’. Een fundament voor een nieuwe plek én voor jezelf.
Pas op, bouwplaats!
De Plekbouwers werken toe naar individuele werken waarmee zij hun verhaal delen en presenteren tijdens de interactieve expositie ‘Pas op, bouwplaats’.Hiermee verwelkomen ze het publiek op de artistieke bouwplaats, en met hun persoonlijke puzzelstukken waarop ze hun fundament verbeelden nodigen ze het publiek uit tot zelfreflectie en dialoog. Deze presentatie liet zien hoe kunst mensen kan helpen om iets in zichzelf te ontdekken. Zoals maker Eric zei: ‘Soms weten mensen überhaupt niet dat ze iets kunnen.’
Anthony, deelnemer
Meedoen aan dit project is een mooie ervaring. In het begin voelde ik me net een alien. Kunst is niet echt in mijn straatje, maar toen het idee begon te leven, vond ik het heel leuk.
Iris, deelnemer
Je kunt jezelf zijn hier. Niemand loopt te koop met z’n verhaal, maar er is ook niemand die moeite hoeft te doen om open te zijn.
De Hemelbestormers
Na de 10 weken verhuisd de artistieke bouwplaats en landt bij circulaire bouwmarkt Buurman in Arnhem. Opnieuw komen 15 Plekbouwers, mensen in herstel dus, wekelijks samen. Beeldend maker Ronald Jonkman sluit aan en ondersteund de groep bij het verbeelden van het nieuwe thema dat ontstaat vanuit de groep: de klim. Met kunstzinnige oefeningen, fysieke scenes en persoonlijke getuigenissen onderzoekt de groep hun pogingen om richting te vinden in hun leven en de samenleving. En samen geven zij vorm aan een dynamisch landschap van ladders. De voorstelling vindt plaats op 10 en 11 juli in de Arnhemse Koepelkerk.
Resultaat:
Een reizende veilige en creatieve plek voor collectief herstel
Via practice-based onderzoek volgt het team van Ruimtekoers samen met een reflectiegroep met daarin ervaringsdeskundigen en partners het project en worden uitkomsten en inzichten besproken en geduid. Samen verzamelen zij de werkzame elementen voor de artistieke bouwplaats als een collectieve plek voor creatief herstel. Deelnemers reflecteren in deze sessies actief op hun proces samen met de professionals en partners wat zowel leidt tot sterke inzichten als ook bijdraagt aan de persoonlijke ontwikkeling van de Plekbouwers.
Herstel stimuleren
Zo biedt Project Plek een concrete aanpak voor gemeenten en maatschappelijke organisaties die herstel vanuit gemeenschap en creativiteit willen aanpakken of stimuleren. Heb je interesse? Laat het dan weten aan projectleider Renée Janssen.
Lees hier meer over wat we leerden
Vervolg:
Van Plekbouwers naar …
In de zomer van 2026 werken de partners aan een vervolg voor Project Plek. Ben je geinteresseerd en wil je meedoen? Laat het dan projectleider Renée weten!
