Aanleiding:
Democratie doe je samen!
Er gebeurt veel in de wereld om jongeren heen. In de stad, op school, op werk en online. Dingen waar ze iets van vinden, vragen over hebben of die ze het liefst van de daken zouden willen schreeuwen. Alleen is er niet altijd ruimte om te onderzoeken wat je nou precies vindt, wat je raakt en wat je wilt toevoegen aan de wereld om je heen. Tegelijkertijd staan het welzijn en toekomstperspectief van jongeren onder druk. Veel jongeren ervaren stress en prestatiedruk, en niet iedereen voelt zich vanzelfsprekend verbonden met anderen, met school of werk, of met de toekomst.
Oefenen met democratie
Bij Ruimtekoers geloven we dat jongeren heel veel te vertellen hebben. Daarom maken we met onze Arnhem school of social arts ruimte voor jongeren om hun verhaal te onderzoeken, vorm te geven en te delen. Dat is democratisch handelen: je eigen stem leren gebruiken, luisteren naar anderen en samen oefenen met verschil, verbeelding en verantwoordelijkheid nemen.
Sociale kunst brengt samenleving en creativiteit samen
Met het programma democratie in co-creatie brengen we vraagstukken in de samenleving, bijvoorbeeld klimaat of inclusie, samen met creativiteit. Dat noemen we social arts: kunst die je niet alleen bekijkt, maar maakt, deelt en samen ervaart. Sociale kunst is daarmee een uitnodiging om je te verdiepen en te verhouden tot de samenleving en te onderzoeken hoe je dat met elkaar kunt doen. Zo groeien deelnemers als maker én als mens.
Courses voor betrokken jongeren
Het team van Ruimtekoers (Arnhem school of social arts) ontwikkelde een aanpak voor leren door sociale kunst dat de basis vormt voor de courses van democratie in co-creatie. Sociaal kunstenaars en maatschappelijke experts bieden jongeren in vijf tot zeven weken de ruimte om, op locatie waar het maatschappelijk thema zich manifesteert, te oefenen met creativiteit en democratisch handelen.
Co-creatie als oefening in democratie
Jongeren vertrekken vanuit hun eigen fascinatie, vraag of ervaring die zij onderzoeken in de eerste dagen. Vervolgens werken zij in relatie tot anderen aan een werk dat aanzet tot verdieping op het thema of zichzelf. Dat vraagt om luisteren, afstemmen, ruimte geven en durven bijsturen. Zo wordt co-creatie een oefening in democratie. Deelnemers ervaren hoe je samen betekenis maakt, hoe verschillende perspectieven naast elkaar kunnen bestaan en hoe kunst een gesprek kan openen zonder dat de uitkomst vooraf vastligt.
Verloop:
Oefenen met democratie
Democratie in co-creatie bestaat uit verschillende buitenschoolse courses en draait om dezelfde vraag: hoe kun je met kunst reageren op wat er speelt in de wereld om je heen?
Ko-kreatie op de Arnhemse Korenmarkt
Samen met Suze van Miltenburg en Fleur van Greuningen trekken jongeren vijf dinsdagavonden naar de Korenmarkt. Vanuit The Hub als hoofdkwartier onderzoeken ze hoe je op een druk uitgaansplein contact kunt maken met mensen buiten je eigen bubbel. Ze wandelen, observeren, bezoeken cafés en restaurants en leggen hun proces vast in een eigen blackbox.
Al snel ontdekken ze dat op en rond de Korenmarkt veel spelletjes worden gespeeld. Vanuit die observatie ontwerpen ze een spelinterventie die pas ontstaat in contact met voorbijgangers. Zo ervaren deelnemers dat co-creatie niet gaat over alles controleren, maar over ruimte maken voor ontmoeting, toeval en interactie.
Context-Based Art met Jesper Pouw
Met artist-educator Jesper Pouw onderzoeken jonge makers hoe kunst zich kan verhouden tot een maatschappelijke context. In Klarendal gaan ze op ontdekkingstocht in zichzelf, met elkaar en door de wijk. Ze vertrekken vanuit persoonlijke fascinaties, verhalen en vragen, en onderzoeken welke vorm daarbij past.
In korte tijd maken deelnemers verschillende sociaal-artistieke mini-interventies. Denk aan een spelvorm met een plattegrond vol verhalen en voorwerpen, een poëtische voorstelling op locatie of een performance vermomd als een gezellig potje voetbal kijken met de buurt. Zo ontdekken ze dat social arts niet begint bij een kant-en-klaar idee, maar bij kijken, luisteren en reageren op wat er gebeurt.
Design-antropologie met Tina Lenz
Met design-antropoloog Tina Lenz onderzoeken deelnemers hoe rituelen, routines en persoonlijke ervaringen een ingang kunnen zijn tot contact met anderen. Ze leren kijken als onderzoeker en maker: wat doen mensen dagelijks, welke gewoonten geven houvast en welke verhalen liggen daarin verborgen?
Vanuit hun eigen rituelen ontwerpen deelnemers een sociaal-artistiek project. Ze brengen routines en ervaringen in kaart, verbeelden wat ze ontdekken en onderzoeken hoe persoonlijke verhalen verbonden kunnen raken met grotere maatschappelijke vragen. Zo leren ze dat democratisch handelen begint bij aandachtig kijken, luisteren en ruimte maken voor wat voor anderen belangrijk is.
Resultaat:
Jongeren leren handelen vanuit creativiteit en betrokkenheid
Democratie in co-creatie laat jongeren ervaren dat zij iets kunnen betekenen in hun omgeving. Ze leren met een open blik kijken, contact maken met mensen die ze niet vanzelf spreken en hun eigen vragen vertalen naar een artistieke vorm. Daarbij ontwikkelen ze autonomie, creatief vermogen en het vermogen tot verbinding. Ze oefenen met samenwerken, reflecteren, presenteren en omgaan met onzekerheid. Want sociaal-artistiek werken loopt bijna nooit precies zoals gepland. Juist daarin leren deelnemers vertrouwen op hun eigen creativiteit en op het proces.
