Podium voor groei, inclusieve arbeidsontwikkeling door cultuur

Aanleiding:
Ruimte voor persoonlijke ontwikkeling door kunst op de werkvloer

Een baan vinden en behouden die bij jou past, is niet altijd voor iedereen vanzelfsprekend. Bijvoorbeeld wanneer je bent vastgelopen in je vorige baan, een arbeidsbeperking hebt of simpelweg even niet goed in je vel zit. In Nederland zijn ongeveer 800.000 mensen niet aan het werk. En dat is veel, omdat werk je vaak zingeving én een netwerk kan bieden.

Gemeente Arnhem biedt samen met ontwikkelbedrijf Scalabor en tientallen Arnhemse ondernemingen trajecten en werkplekken waar mensen die ondersteuning nodig hebben op de arbeidsmarkt kunnen leren, hun talenten kunnen ontwikkelen en re-integreren. Maar op deze plekken, midden in de realiteit, prevaleren de commerciële doelstellingen van het bedrijf vaak boven de sociale doelstellingen: productief werken in plaats van werken en leren op iemands eigen ritme.

Voorkomen van opnieuw uitvallen

Dat kan anders! De afdeling Werk en Inkomen van de gemeente Arnhem en ontwikkelbedrijf Scalabor zien kansen bij sociale kunst. Daarvan is bekend dat het bijdraagt aan zelfvertrouwen, veerkracht en persoonlijke ontwikkeling. En zo kan worden voorkomen dat mensen opnieuw uitvallen. Alleen is sociale kunst door lagere inkomens, lage energie bij deelnemers en sociale drempels vaak juist niet toegankelijk of niet goed georganiseerd in de buurt. Daarom namen de partners het initiatief voor Podium voor Groei, samen met theatermakers, ervaringsdeskundigen en kringloopwinkel 2Switch en tuincentrum Intratuin als ontwikkellocaties.

De Podium voor groei aanpak

De partners ontwikkelden de Podium voor groei aanpak. Die bestaat uit twee delen.

Effecten van de aanpak

Met als resultaat dat zowel medewerkers als werkbegeleiders groeien in zelfvertrouwen én in hun rol op de werkvloer. Door de aanpak groeien het werkplezier en het contact tussen verschillende afdelingen op de werkvloer. Het brengt lichtheid en plezier en richt zich op wat mensen wél kunnen in plaats van op wat nog niet lukt. Bovendien nemen verzuim en terugval af.

Een onderzoek naar de rol van sociale kunst als versterker van inclusieve arbeidsontwikkeling

De Podium voor groei aanpak kwam tot stand dankzij zes try-out trajecten en praktijkgericht en kwalitatief onderzoek naar de trajecten met deelnemers, partners en externe adviseurs en ervaringsdeskundigen. Zij onderzochten de impact van de aanpak bij alle deelnemers en brachten de werkzame elementen die daaraan bijdragen in kaart.

Verloop:
Theatervoorstellingen maken bij kringloopwinkel 2Switch

Vanaf 2021 werken theatermakers Karlijn van Kruchten, Esther de Haas en Maxime Schräder meerdere keren voor langere tijd mee bij kringloopwinkel 2Switch in Arnhem en Zutphen. Als collega’s winnen zij het vertrouwen van medewerkers en werkbegeleiders en stap voor stap maken zij ruimte voor muziek, persoonlijke verhalen, artistieke interventies en theateroefeningen. Samen met medewerkers maken zij de muzikale film Alleen sukkels hebben het druk, over een maatschappelijke norm waar zij niet altijd in passen en over het belang om ruimte te maken voor je passie. De film ging in première op RTV Arnhem en in Focus Filmtheater.

2Switch als safe space

Daarna groeide de samenwerking. In de theatervoorstelling 2Switch or not 2Switch stond de verhuizing van 2Switch Arnhem centraal en onderzochten medewerkers via een interactieve muur en een groeiende voorstelling wat verandering met hen doet. In Zutphen werkte theatermaker Merel Rutgers drie dagen per week mee op verschillende afdelingen en maakte zij samen met medewerkers De Blauwe Schatkamer: een nieuwe afdeling waarin medewerkers zelf als de schatten van de winkel zichtbaar werden. In de vierde editie verdiepten Karlijn van Kruchten en Maxime Schräder de bestaande relaties bij 2Switch Arnhem en ontwikkelden zij vanuit gesprekken over veiligheid de voorstelling Safe Space.

Documentaire Podium voor groei

Tijdens de tweede, derde en vierde editie volgde documentairemaker Maaike Broos het maakproces van dichtbij. Zij bracht in beeld hoe theatermakers, medewerkers, werkbegeleiders, leidinggevenden en beleidsmakers samenwerkten aan Podium voor Groei, en wat het traject met deelnemers deed. In 2024 presenteerden we de documentaire samen met deelnemers in Focus Filmtheater.

Theater als middel bij Intratuin in Arnhem

Vanaf november 2024 groeide de aanpak door bij Intratuin Arnhem, onderdeel Scalabor. Theatermaker Merel Rutgers werkte daar met medewerkers aan twee nieuwe edities van Podium voor Groei. In de eerste editie maakten zij samen Tuintinderen: een interactieve audioroute door de winkel. Bezoekers werden niet alleen langs planten, bloemen en producten geleid, maar ook langs persoonlijke verhalen van medewerkers over liefde, groeien en bloeien. Zo werd de tuinwinkel zelf onderdeel van het verhaal: een plek waar planten verzorging nodig hebben om te groeien, maar waar ook mensen ruimte, aandacht en vertrouwen nodig hebben om tot bloei te komen.

Oefeningen in ontmoeten

In het maakproces werkte Merel met spel, muziek, persoonlijke verhalen, objecten en theateroefeningen. Medewerkers onderzochten bijvoorbeeld welke keuzes, dilemma’s en ontmoetingen bepalend zijn geweest in hun leven en werk. Met een rode draad en persoonlijke objecten maakten zij zichtbaar wat hen met elkaar verbindt en waar zij zelf in zijn gegroeid. Deze oefeningen brachten veel persoonlijke verhalen naar boven. In het voorjaar van 2025 werkte Merel met een kleinere groep verder aan theatrale scènes over die ontmoetingen op de werkvloer. Medewerkers speelden herkenbare situaties na, onderzochten wat daarin gebeurde en oefenden hoe zij in de toekomst anders met elkaar kunnen omgaan. Deze editie leidde niet tot een publieke voorstelling, maar tot een intiem deelmoment met collega’s. Daarin deelden medewerkers hun scènes, inzichten en vragen met elkaar.

Resultaat:
Een aanpak voor inclusieve arbeidsontwikkeling door sociale kunst

Podium voor Groei leverde zes sociaal-artistieke trajecten op bij ontwikkellocaties van Scalabor, waaronder 2Switch en Intratuin Arnhem. Samen met medewerkers, werkbegeleiders en theatermakers ontstonden films, voorstellingen, installaties, audioroutes en theatrale oefeningen waarin persoonlijke verhalen, talenten en ontwikkeling zichtbaar werden op de werkvloer én voor publiek. Ook maakte documentairemaker Maaike Broos een documentaire over het maakproces en de effecten van het traject.

Medewerkers groeiden in zelfvertrouwen, zeggingskracht en onderlinge verbinding. Zij kregen ruimte om hun verhaal op een eigen manier te delen en talenten zichtbaar te maken die op de werkvloer vaak verborgen blijven. Werkbegeleiders leerden door de samenwerking met theatermakers nieuwe manieren van kijken, luisteren en begeleiden. Zo ontstond een gezamenlijke taal voor persoonlijke ontwikkeling op de werkvloer.

De effecten van Podium voor groei

Daarnaast ontwikkelden Ruimtekoers, Scalabor en gemeente Arnhem de try-outmethode Podium voor Groei: een procesbeschrijving voor cultuurparticipatie bij arbeidsontwikkeling, met een vijfstappenplan, randvoorwaarden en sociaal-artistieke tools.

Podium voor groei is een volledig begeleid creatief en inclusief ontwikkeltraject van 16 weken voor 6 werkbegeleiders en 18 medewerkers om te groeien als professional en mens. Met als effect dat medewerkers zelfvertrouwen ontwikkelen met een betere doorstroming naar passend werk. Werkbegeleiders vaardigheden ontwikkelen met kosten effectieve aanpak en het werkplezier neemt toe en verzuim neemt af. Bovendien functioneren teams beter na deelname.