Aanleiding:
EU-arbeidsmigranten belanden met lege handen op straat
Naar schatting zijn meer dan 10.000 EU-arbeidsmigranten dakloos. Mensen die lange dagen het werk deden dat Nederlanders zelf niet willen doen, zoals in slachthuizen en fabrieken. Maar door ondoorzichtige constructies zijn deze EU-burgers hun baan én huisvesting kwijtgeraakt en belandden zo met lege handen op straat. Het komt regelmatig voor dat zij daar overlijden. Het Leger des Heils vangt deze EU-burgers op in Hotel Pax, de Arnhemse EU-opvang. Maar zo eenvoudig is dat nog niet door taalbarrières, schaamte en wanhoop. Door het ontbreken van passend beleid vanuit overheden of door stigmatisering, waardoor stadsgenoten met een boogje om hen heen lopen.
Mensen die we niet zien ondersteunen
Dat moet anders en het Leger des Heils ziet kansen in creativiteit en kunst. Daarvan is bekend dat het kan bijdragen aan veerkracht, ontwikkeling en verbinding. Maar voor deze groep arbeidsmigranten is kunst vaak niet toegankelijk, of de groep is niet zichtbaar. Daarom nemen Ruimtekoers, het Leger des Heils en theatermaker Rianne Meboer samen met ‘de mannen’ in de Arnhemse EU-opvang het initiatief voor Pax van m’n hart.
Wij zijn hier Memory
Samen met de EU-burgers in de opvang ontwikkelden de initiatiefnemers het Wij zijn hier Memoryspel. Een gesprekstool waarmee verhalen, ervaringen en achtergronden van dakloze EU-arbeidsmigranten zichtbaar worden. Het spel brengt dialoog op gang tussen medewerkers van het Leger des Heils, ambtenaren en gemeenten over passende ondersteuning. Ook nodigt het publiek en stadsgenoten uit om zich te verhouden tot de positie van dakloze arbeidsmigranten in hun stad.
Een onderzoek naar de rol van sociale kunst bij de opvang van dakloze EU-arbeidsmigranten
Met Pax van m’n hart onderzoeken de initiatiefnemers hoe sociale kunst kan bijdragen aan twee bewegingen: de ondersteuning en positieve ontwikkeling van dakloze EU-arbeidsmigranten én het in beweging krijgen van het systeem rondom deze groep. De initiatiefnemers worden daarbij ondersteund door onder andere de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en Regieorgaan SIA.
Verloop:
Van ontmoeten naar samen maken
In 2025 start Rianne met een onderzoek naar de Arnhemse EU-opvang. Zij sluit aan bij het dagelijks leven van de bewoners van Hotel Pax. Ze eet mee op de opvang, speelt spelletjes, neemt iets lekkers mee van de Poolse supermarkt en voert informele gesprekken. Daarnaast loopt Rianne mee met bewoners naar EnWerkt, waar zij tijdelijk werk doen en materialen recyclen. Alledaagse momenten die belangrijk bleken omdat ze ontmoeting mogelijk maakten zonder ‘zorgplan’ en zonder oordeel.
Rianne Meboer, theatermaker
Op een keer probeerde ik de ontmoeting te verlengen door het spelen van een spelletje en dat werkte! Alleen vond degene met wie ik het speelde het irritant dat ik er steeds doorheen praatte, dus ik dacht: ik moet iets verzinnen waarbij we wél kunnen praten.
Creatieve zondagen
Vanuit de ontmoetingen biedt Rianne samen met collega-maker Mirjam van Dijk op vaste zondagen creatieve werkvormen aan. Bewoners maken muziek, schilderen, fotograferen, koken samen en delen herinneringen aan hun thuisland. Steeds vaker komen verhalen naar boven: over werk, verlies, schaamte, trots, familie, overleven en opnieuw beginnen.
Resultaat:
Wij zijn hier Memoryspel
Vanuit de creatieve werkvormen maakt Rianne het Wij zijn hier Memoryspel. Een speelse en laagdrempelige gesprekstool waarin foto’s, verhalen, anekdotes en persoonlijke herinneringen samenkomen. De bewoners leggen vast wat zij meedragen uit hun thuisland, wie zij zijn, waar zij trots op zijn en welke creatieve talenten zij meenamen naar Nederland. Bij de Stadskeuken in Arnhem, tegenover Hotel Pax, bouwen Rianne en de bewoners samen een hun speelruimte met een houten speeltafel met stoelen. Voor even wordt deze plek een atelier: een werkplaats waar verhalen, beelden en objecten vorm krijgen. Het spel wordt meerdere keren gespeeld met de bewoners zelf, maar ook buiten in de publieke ruimte, samen met publiek.
EU-arbeidsmigranten ondersteunen
Zo biedt Wij zijn hier een concrete aanpak voor welzijnsorganisaties en gemeenten die dakloze EU-arbeidsmigranten willen opvangen én ondersteunen en opnieuw willen verbinden met de stad. Heb je interesse? Laat het dan weten aan projectleider Suze van Miltenburg.
Vervolg:
Opnieuw een Pax van m’n hart
De initiatiefnemers gaan door. Na de zomer van 2026 starten Rianne en andere theatermakers bij de Arnhemse EU-opvang. Tegelijkertijd gaat het huidige Wij zijn hier Memoryspel op tour binnen het Leger des Heils.
