Bekijk en luister Route Malburgen
Aanleiding:
Van buurtje naar megawijk
Het ontstaan van Arnhem-Zuid is na de Tweede Wereldoorlog met de bouw van Malburgen begonnen. De eerste jaren is het buurtje een kleine nederzetting tussen de weilanden: een enorm verschil met het stadse, multiculturele Malburgen van nu waar elke dag weer mensen met nieuwe verhalen en achtergronden bijkomen. Die verandering is niet per definitie iets slechts, maar voor de bewoners van het eerste uur kan het soms overweldigend aanvoelen. Zij ervaren een verlies van identiteit, voelen zich niet verbonden met de nieuwe bewoners en trekken zich vaker terug, zo horen we in 2022 tijdens de jaarlijkse Wijkdag Malburgen.
Route Malburgen: een erfgoedroute die gemeenschappen bindt
Sinds 2022 is Route Malburgen met drie edities uitgegroeid tot een bewezen erfgoedparticipatieprogramma. Verschillende gemeenschappen in de wijk maken samen met professionele kunstenaars een audioroute langs plekken in de wijk waar hun persoonlijke anekdotes en verhalen over opgroeien, landen, thuiskomen en thuismaken, in de wijk tot leven komen. Zo geeft Route Malburgen een uniek inkijkje in de geschiedenis van de wijk, verteld door de bewoners zélf.
Het samen beleven van erfgoed is een oproep tot verbinding
En tijdens het gezamenlijke maakproces komt de gemeenschap nader tot elkaar. Het delen van persoonlijke verhalen stimuleert ontmoetingen en door het leren kennen van elkaars erfgoed raken de geschiedenis en de toekomst van de wijk met elkaar verknoopt.
Bovendien, het beleven van het immaterieel erfgoed van de gemeenschap en het toepassen van artistieke werkvormen daarbij helpen deelnemers hun intieme verhalen te vormen en te delen wat leidt tot verbinding, onderling begrip én persoonlijke groei. Zo delen de gemeenschappen met Route Malburgen hun verhalen, komen zij nader tot elkaar en roepen zij anderen op in de wijk, de stad en het land hetzelfde te doen!
Bekijk en luister Route Malburgen
Verloop:
3 x Route Malburgen
Eerste editie: herkenning in elkaars verhalen
In 2022 begint theatermaker Karlijn van Kruchten haar zoektocht naar verhalen en inwoners door aan te schuiven aan de ontbijttafels van verschillende wijkcentra in Malburgen. Ze ontmoet allerlei wijkbewoners die al jaren in Malburgen wonen. Samen met hen bekijkt ze archiefmateriaal en en begeleid door oude foto’s die opgediept worden van verschillende zolders, gaan de gesprekken thuis aan de keukentafel verder.
Twaalf Malburgenaren leren elkaar vervolgens in drie workshops kennen: ze delen verhalen en foto’s en gaan op tournee langs de locaties in de wijk waar ze samen herinneringen aan hebben. Op basis van de gesprekken die ontstaan, de anekdotes, de historische foto’s en de persoonlijke verhalen maakt de groep met elkaar een theatrale audioroute door de wijk. De audioroute bestaat uit een podcast, een boekje, een website en portretfoto’s. Route Malburgen wordt feestelijk geopend door wethouder Burgerparticipatie en Erfgoed Bob Roelofs in wijkrestaurant Sama Sama.
Deelnemer Route Malburgen
Het was voor mijzelf heel verrijkend, het is heel goed opgezet en begeleid en de route is fantastisch neergezet en ingesproken. De verhalen gaven een goed tijdsbeeld wat betekent dat er op een goede manier ruimte en vertrouwen gecreëerd is om ze te kunnen vertellen
Bekijk en luister Route Malburgen
Tweede editie: Onbekende geschiedenis
Naar aanleiding van het eerste deel van Route Malburgen gaat het team van Ruimtekoers in gesprek met twee deelnemers met Nederlands-Indische roots: Brendley Muller en Eduard Marcus.Er blijkt al veel georganiseerd te worden in de wijk door de Nederlands- Indische en Molukse gemeenschap. Minder aandacht krijgen hun verhalen en geschiedenis. En daar kwam verandering in.
Theatermaker Elise Doll organiseert verschillende bijeenkomsten onder de naam kumpulan (Maleis voor groep, of bijeenkomst) met uiteenlopende thema’s, zoals poesaka (erfstuk) of mijn thuis. De deelnemers delen hun persoonlijke verhalen, foto´s en herinneringen, nemen erfstukken mee van thuis en leren van Elise hoe ze hun verhalen beeldend en zintuigelijk kunnen vertellen ter voorbereiding voor een podcast. Na de kumpulans, waar trouwens ook altijd wat lekkers te eten is, gaat de groep een aantal keren de wijk in om de route vast te leggen. In persoonlijke gesprekken met Elise zetten de deelnemers de puntjes op de i van de podcastverhalen. Op 17 december is het zover en worden de podcast en de audioroute feestelijk gepresenteerd in een drukbezocht Sama Sama.
Deelnemer Route Malburgen
Ruim 60 jaar geleden kwam ik in Malburgen West wonen. Sindsdien is de Indische cultuur stukje bij beetje onder mijn huid gekropen. Om nooit meer weg te gaan. Een verrijking in mijn leven!
Derde editie: Verhalen van moeder op dochter
Ook naar aanleiding van het eerste deel van Route Malburgen gaat het team van Ruimtekoers in gesprek met twee deelnemers met een Koerdische achtergrond: Jihan en Asmar. Hun verhalen raken de groep. Samen met theatermaker Elize Kuiper zetten zij de schouders onder het betrekken van de Koerdische gemeenschap.
Na een aantal ontmoetingen blijkt al snel de Koerdische taal hét immaterieel erfgoed waar de gemeenschap zich hard voor wil maken. De taal wordt steeds minder gesproken. Jihan, Asmar en Nazli roepen vrouwen en hun dochters bij elkaar en organiseren samen met Elize taallessen. Docent Rochat doceerde aan een clubje van 20 Koerdische kinderen terwijl Elize met de moeders in gesprek ging. Als ijsbreker kreeg de groep opdracht om hun familie op een papieren tafelkleed uit te tekenen. Meer ontmoetingen volgen en in zes dagen nemen de deelnemers hun podcastafleveringen op. Samen presenteren ze hun verhalen en route door de wijk.
Resultaat:
Geschiedenis komt tot leven
Vanuit de persoonlijke verhalen van 133 Malburgenaren is de geschiedenis van de wijk in kaart gebracht middels een eigentijds document. De route bestaat uit podcastafleveringen, boekjes met achtergrondinformatie en de verhalen en foto’s van deelnemers, een website (www.routemalburgen.nl) én natuurlijk de route zelf, waar de herinneringen van de bewoners zijn vereeuwigd op tientallen plekken in de wijk die met elkaar verbonden zijn. Bezoekers kunnen via een QR-code of via Spotify luisteren naar de verhalen.
Deelnemer Route Malburgen
Het was een heel mooie ervaring waarbij de groep echt een 'groep' werd waarin ruimte was voor iedere verhaal en met veel aandacht en warmte in het contact. Prachtig eindresultaat.
Malburgen Erfgoed Collectief
Route Malburgen heeft bovendien een collectief voortgebracht: het Malburgen Erfgoed Collectief – een hechte groep wijkbewoners die elke maand bij elkaar komt. En in Sama Sama wordt nu maandelijks een kumpulan georganiseerd. De club organiseert vier keer per jaar wandelingen om Route Malburgen opnieuw onder de aandacht te brengen. De Koerdische taallessen vinden nog steeds maandelijks plaats in het wijkcentrum. Woningcorporatie Volkshuisvesting geeft het boekje cadeau aan hun nieuwe Malburgse huurders. Tot slot is Route Malburgen in Rozet gepresenteerd in de tentoonstelling Hier ben ik.
Gezien worden
Ook hoofdstuk twee van Route Malburgen blijkt waardevol: deelnemers voelen zich gezien door de community en door de stad en hun erfgoed is veilig gesteld. De route maakt (wederom) duidelijk dat het voor mensen belangrijk is om hun verhaal te delen, en om daar de ruimte voor te krijgen. Het werkt verbindend en geeft een gevoel van waardering.
Vervolg:
Verhalen, verhalen en nog eens verhalen
Met Route Malburgen bouwen deelnemers en bezoekers aan een gedeelde identiteit en geschiedenis van hun wijk. Niet door één verhaal te vertellen, maar juist door te laten zien dat iedere buurtbewoner zijn eigen verhaal heeft in de wijk. En de wijk is nog lang niet uitverteld! Ook werken studenten van de opleiding Sociaal werker aan het ROC Rijn IJssel verder met de maakmethodiek van Route Malburgen. In 2023 en 2024 organiseert en presenteert Bureau Ruimtekoers in samenwerking met Rijn IJssel en uiteenlopende makers Route Arnhem-Oost waarin we in verschillende wijken in Arnhem op zoek gaan naar verborgen verhalen van buurt en bewoners.
