Vertel eens over de Course Blikken vangen in Het Broek!
‘Op dit moment werkt fotograaf Milan Schellingerhout samen met studenten Sociaal werker van het Rijn IJssel in de wijk Het Arnhemse Broek. Ze gaan aan de slag met fotografie en trekken elke week de wijk in – vandaar het blikken vangen – hoewel er nog veel meer gevangen wordt! In deze Course komen we zeven ochtenden bij elkaar, daarbuiten wordt nog zelfstandig gewerkt.’
Hoe gaat zo’n Course dan precies in zijn werk?
‘Onze methodiek is gebaseerd op die van Ruimtekoers. De vijf stappen – ontmoeten, kennismaken, samen maken, samen vieren en evalueren – komen erin terug. Als een maker een eigen manier van sociaal-artistiek werken heeft, dan kan die ook toegepast worden natuurlijk, dat doen we samen.
Bij het ontwerpen van een Course komen verschillende ingrediënten bij elkaar: een maker, een aantal jongeren, een wijk, een docent of jongerenwerker, een procesbegeleider en een maatschappelijk thema. In het geval van de Course in Het Broek was het uitgangspunt een vraag van Rijn IJssel, maar elk van de elementen kan aanleiding zijn voor het samenstellen van een Course.’
Wat is ieders rol hierin?
‘Bij de maker is het van belang dat die vooral de ervaringsdeskundige van het artistieke kan zijn. De maker is meer een coach dan een docent en heeft allereerst een vragende in plaats van een sturende rol: wat is jouw verhaal en hoe vertel je dat? En hoe vertel je dat op een artistieke manier? Vanuit diens professionele ervaring kan de maker hierin een voorbeeld zijn.
De jongerenwerker of docent houdt de kaders in de gaten, kent de context van de jongeren en kan op de dynamiek reageren, mocht dat nodig zijn.
De procesbegeleider zorgt voor de context: deze is aanwezig op de vloer om het inhoudelijke kader van de Course over te brengen en brengt de verschillende mensen bij elkaar en vindt passende locaties.’
Kun je vertellen hoe een Course er in de praktijk uitziet?
‘In Het Broek zijn we eerst door de buurt gaan lopen en hebben de jongeren, in stilte, met hun telefoon foto’s gemaakt van alles wat ze interessant vonden. Wat gebeurt er eigenlijk in zo’n wijk: ga maar eens kijken – niet als hulpverlener, maar als mens. Vervolgens deelden ze hun foto’s en zo werd gereflecteerd op het onderwerp. Daarnaast kregen ze technische feedback: wat gebeurt er als je verder weg gaat staan of vanuit een andere hoek fotografeert? En wat betekent dat voor je verhaal?
In de daaropvolgende weken kozen de jongeren een onderwerp en gingen ze de wijk in om van daaruit contact te maken met de bewoners en de verhalen die ze tegenkwamen te fotograferen.’
Gaat het zo makkelijk als het klinkt?
‘Voor veel jongeren is kunst vaak een ver-van-mijn-bedshow. Door ze hun eigen verhaal te laten vertellen, waarbij ze putten uit ervaringen en contacten in de wijk, komen belevingswerelden bij elkaar. In dit geval gingen de studenten aan op het moment dat we vroegen: wat zijn jouw hobby’s? Auto’s, kleding, eten, het is gemakkelijker om vanuit je eigen interesse een praatje te maken en contact te leggen – bijvoorbeeld door bewoners tips te vragen voor foto’s over dit onderwerp. Sowieso moet je om contact te maken eerst bij jezelf komen. En je krijgt sneller een gelijkwaardig gesprek als je dat vanuit je eigen interesse doet.’
En dan?
‘Vanuit de foto’s die ze met hun telefoon maakten en de verhalen die ze daardoor ophaalden, ontstond er een strakker plan voor een fotoserie. De foto’s voor de serie werden geschoten met een analoge camera en zwart-witrolletjes. Later in de Course volgt er nog een procespresentatie en tot slot gaan we, met alle foto’s die we gemaakt hebben van week 1 tot en met week 7, het hele proces evalueren. De foto’s gebruiken we dan weer als middel om het te hebben over persoonlijke ervaringen.’
Creativiteit is niet alleen leuk, maar ook gezond. En het is nodig om op andere manieren contact te kunnen maken.
Is het maken van een artistiek product een doel?
‘Ja en nee. Hoe krachtig een beeldend verhaal kan zijn, hebben de jongeren kunnen zien in Museum Arnhem toen we daar de expo van Milan bezochten. Het is mooi als ze zouden kunnen voelen hoe het is om iets te maken dat op zichzelf staat en dat ze kunnen teruggeven aan de wijk. Maar het is voor hen op dit moment vooral belangrijk om de creativiteit te ervaren die bij een artistiek proces komt kijken. Creatief denken en oplossingen verzinnen kan bijvoorbeeld de zelfredzaamheid vergroten. Het geeft regie: wat is jouw verhaal en hoe vertel je dit? Maar ook: als je iets moet doen, hoe zorg je er dan voor dat dit ook voor jou werkt? Oftewel, waar zit de ruimte om het ook voor jou waardevol te maken? Dat heeft allemaal met creativiteit te maken.
En tot slot kan het samen maken tijdens de Course nieuwe ingangen bieden om contact te maken, wat voor sociaal werkers in de dop een mooie toevoeging is. ’
Wat is jouw favoriete gedeelte van de Courses?
‘Het moment dat dat wat er gebeurt in de wijk aan de eigen belevingswereld wordt gekoppeld en de jongeren vanuit hun eigen interesse op zoek gaan naar verhalen. Dat is zo tof!
We werken volgens een methodiek, maar daarbinnen is veel vrijheid. Elk creatief proces is ongemakkelijk. Sommige mensen kunnen dat heel goed aan, anderen hebben meer kaders nodig en als dat nodig is, bieden we die. Differentiatie is superbelangrijk, maar een beetje zwemmen is misschien wel noodzakelijk in het creatieve proces – ook in het leven trouwens! Het kan soms schuren, maar dat is nodig om te weten wat je wil.’
