Aanleiding:
Met sociale kunst de praktijk van toekomstige sociaal werkers versterken
In 2022 maken docenten en studenten van Rijn IJssel kennis met Route Malburgen, een sociaal-artistiek project van Ruimtekoers waarin verhalen van wijkbewoners zijn vertaald naar een audioroute over erfgoed in de wijk. Het project laat zien hoe kunst een laagdrempelige manier kan zijn om bewoners te ontmoeten, verhalen zichtbaar te maken en betrokkenheid in de wijk te versterken.
Meer over ASSA?

Cultuuraanbod op het mbo realiseren met Arnhem school of social arts
Tegelijkertijd is het culturele aanbod na de coronaperiode grotendeels uit de opleiding verdwenen. Daardoor ontstaat de vraag: hoe kunnen studenten Sociaal Werk opnieuw kennismaken met kunst en creativiteit als onderdeel van hun vak? Vanuit die vraag starten Rijn IJssel en Ruimtekoers in 2023 met Buurt in zicht. Een reeks sociaal-artistieke courses waarin studenten leren hoe zij creatieve werkvormen kunnen inzetten voor hun toekomstige beroepspraktijk.
Student Sociaal werker Rijn IJssel
In onze studie zijn veel regels. Deze course is juist heel vrij. Hoe zet je iets op, hoe bedenk je iets? Dat je dat allemaal zelf mag doen, dat is echt leuk.
Aanpak voor sociaal-artistiek leren bij burgerschap op het mbo
De teams van Ruimtekoers (Arnhem school of social arts) en Rijn IJssel werken sindsdien intensief samen en met studenten en kunstenaars. Samen ontwikkelden zij een aanpak voor sociaal-artistiek leren op het mbo én in de wijk dat de basis vormt voor Buurt in zicht. Ruimtekoers en Rijn IJssel zien dat Buurt in zicht aansluit bij de doelen van het nieuwe vak burgerschap. Studenten maken kennis met meedoen in de samenleving vanuit verschillende perspectieven, waaronder zichzelf.
Vijf weken lang vanuit de wijk
In Buurt in zicht werken studenten vijf weken lang samen met een professionele kunstenaar. Elke course vindt plaats in een Arnhemse wijk en vertrekt vanuit een andere kunstdiscipline, zoals spoken word, mode, podcast, fotografie of mixed media.

Vanuit observaties in plaats van problemen
De studenten gaan de wijk in, observeren, luisteren en voeren gesprekken met bewoners. Verhalen, herinneringen, talenten en waarden die in de wijk aanwezig zijn staan centraal. En niet een vooraf bedacht probleem, zoals doorgaans op de opleiding. Vanuit ontmoetingen met bewoners en hun observaties maken studenten een eigen artistiek werk of gezamenlijk wijkproject.
Studenten hebben regie en iedereen leert mee
De kunstenaar doet mee als coach en niet als klassiek docent. Studenten krijgen sociaal-artistieke tools en oefeningen aangereikt, maar bepalen zelf hoe zij die gebruiken. Zij nemen regie over hun proces, maken keuzes, proberen uit, reflecteren en presenteren hun werk aan publiek. Ook docenten leren mee: zij ontwerpen samen met makers de courses en onderzoeken hoe sociaal-artistiek werken de opleiding kan versterken.
Meer weten over de ASSA aanpak?

Verloop:
Met kunst verhalen vangen in de wijk
Sinds de start van Buurt in zicht vonden verschillende courses plaats in Arnhemse wijken. Elke course had een eigen kunstvorm, locatie en manier van werken. Samen laten ze zien hoe breed sociaal-artistiek leren kan zijn. Hieronder lichten we er een aantal toe.
Fashion in Presikhaaf met Mirte Engelhard
Met modeontwerper Mirte Engelhard onderzochten studenten hoe kleding verhalen kan dragen. Ze spraken met elkaar over kledingstukken die voor hen belangrijk zijn en trokken daarna Presikhaaf in om kledingstijlen, gedragingen en lievelingsitems van bewoners te verzamelen. Bij Begane Grond maakten ze fashion items en buttons waarin de verhalen uit de wijk zichtbaar werden. Studenten ontdekten hoe een zelfgemaakt object kan helpen om gemakkelijker contact te maken op straat.
Student Sociaal Werker bij Vak APART
Zelf teken, schilder en schrijf ik al langer. Hier heb ik geleerd hoe ik andere mensen makkelijker aan de slag laat gaan met creatieve dingen!

Creative writing in Kronenburg met Jesse Laport
In Winkelcentrum Kronenburg gingen studenten op zoek naar verhalen van bezoekers, ondernemers en voorbijgangers. Met stadsdichter Jesse Laport als wandelende gereedschapskist vertaalden zij hun ontmoetingen naar spoken word, gedichten, teksten en zelfs maquettes. Ze presenteerden hun werk in het winkelcentrum, midden tussen het winkelend publiek. Zo leerden studenten hoe je opgehaalde verhalen omzet in een vorm die bij jou past, en hoe een artistiek proces soms ook vraagt om doorzetten.
Podcast in Geitenkamp met Dennis Gaens
In Geitenkamp begonnen studenten met een soundwalk: in stilte wandelen en luisteren naar geluiden die normaal vaak onopgemerkt blijven. Daarna gingen ze met bewoners in gesprek over hun lievelingsgeluiden in de wijk. Ze namen stemmen, plekken en omgevingsgeluiden op en verwerkten die tot een audioverhaal. Zo leerden studenten dat luisteren een krachtige manier is om contact te maken, en dat geluid veel vertelt over waar je bent en wie daar leeft.
Lindsay, student
Ik vond creativiteit altijd zweverig, maar eigenlijk is het heel leuk. De vrijheid die we kregen, niks was fout: ik ben nu al een paar keer zelf naar een open podium voor schrijvers geweest!
Fotografie in Klarendal met Tony Dočekal
In Klarendal gingen studenten met hun telefoon en analoge wegwerpcamera de straat op. Ze leerden kijken als fotograaf: naar licht, kader, afstand, gezichten en onverwachte details. Door bewoners te vragen of zij hen mochten fotograferen, ontdekten ze hoe spannend én waardevol het is om contact te maken met onbekenden. De camera werd een middel om beter te kijken, vragen te stellen en verhalen zichtbaar te maken.

Resultaat:
Studenten leren de kracht van sociale kunst inzetten
Buurt in zicht laat mbo-studenten ervaren hoe de kunstenaarsblik hun toekomstig praktijk als sociaal werker kan versterken. Ze leren hoe je via een kunstvorm contact maakt met bewoners, verhalen ophaalt en mensen uitnodigt om mee te doen. Daarbij ontwikkelen ze zelfvertrouwen, creatief denken en het vermogen om een idee om te zetten in een concrete vorm of activiteit.
En docenten leren mee
Ook docenten leren mee. Zij zien dat studenten zich rijker ontwikkelen dankzij de aanpak. Samen met Ruimtekoers onderzoeken zij hoe sociaal-artistieke werkvormen een plek kunnen krijgen in het onderwijs. Dat is belangrijk, omdat sociaal werk steeds meer vraagt om professionals die kunnen aansluiten bij de leefwereld van mensen.
Sara Holle, docent Sociaal Werker Rijn IJssel
Ik ben een groot voorstander van dit soort courses. Ze leren je op een andere manier te kijken naar een wijk én op een andere manier informatie op te halen. Creatief doen leidt tot creatief denken. Maar het werkt aan alle kanten, want we halen ook nieuwe informatie op over onze eigen studenten!
Vervolg:
Buurt in zicht gaat door in Arnhem
De samenwerking met mbo-college Rijn IJssel gaat door. Na een succesvolle pilot heeft het programma een vaste plek gekregen binnen de opleiding Sociaal Werker. Ieder jaar doen tot 75 studenten mee.
Meedoen?
Binnen ASSA groeit Buurt in zicht uit tot een vast aanbod voor mbo-opleidingen voor het sociaal domein. Wil je samenwerken met ASSA of meer weten over sociaal-artistiek leren op het mbo? Neem contact op met projectleider Sanna!





