Magische momenten met Route Malburgen

Even voorstellen

Renie, Ineke, Jan en Thea zijn deelnemers van het eerste uur. Ook de Koerdische Jihan deed mee met de eerste editie. Zij speelt bovendien een rol in de huidige route, waar ook Dicle en haar zoon Sidar aan meedoen. Om de groep te completeren zit Wilma aan tafel. Zij deed mee aan deel twee waarin Malburgenaren van Nederlands-Indische en Molukse oorsprong de hoofdrol speelden.

Mamoste, mamoste!

De derde editie van Route Malburgen draait om de verhalen van Malburgse moeders en kinderen van Koerdische oorsprong en gaat specifiek over het overdragen van immaterieel erfgoed. De taal is daarin heel belangrijk. Elke zaterdag wordt daarom in MFC De Malburcht door Koerdisch docent Rojhat les gegeven aan een clubje van twintig Koerdische kinderen, aldus theatermaker Elize Kuiper. ‘Ik dacht eerst dat zijn naam mamoste was, omdat iedereen steeds zei: mamoste, mamoste! Maar het is het Koerdische woord voor leraar,’ lacht ze.

Families in alle soorten en maten

Om het ijs te breken, trapt de groep af met een opdracht. Op de immense tafel ligt een uitnodigend papieren tafelkleed. Elize vraagt de deelnemers er hun familie op te tekenen. ‘Het hoeft geen kunstwerk te zijn, maar het mag natuurlijk wel!’ roept ze, terwijl ze stiften uitdeelt. Na een minuut of tien zijn op het papier kleurige families in alle soorten en maten te bewonderen. Thea heeft zelfs de huisdieren een plek gegeven. Met de tekeningen voor hun neus is het voor alle deelnemers een kleine stap om iets over te vertellen over waar ze vandaan komen en ontstaat er vanzelf een gesprek over thuissituaties, die veel van elkaar verschillen en toch ook genoeg herkenning oproepen.

Terug naar de moedertaal

Dicle groeide op in het Turkse deel van Koerdistan en is met haar zes zussen, een broertje en haar ouders naar Malburgen gekomen. Ze vertelt dat ze twee keer een nieuwe taal heeft moeten leren: op haar zevende, toen ze voor het eerst naar de basisschool ging waar Turks werd gesproken, en op haar dertiende toen ze een nieuw leven in Nederland begon. Haar kinderen krijgen voor het eerst les in de Koerdische taal. ‘Je eigen taal spreken was beschamend waar ik vandaan kom,’ vertelt ze. Jihan herkent het, hoewel het er in haar geboortestreek minder streng aan toe ging. ‘Wij spreken allemaal onze moedertaal, maar de kinderen van mijn zus spreken Duits, want zij is gevlucht naar Duitsland. Wij willen de taal leren om met onze familie te kunnen praten.’

Eyan

Het thema van de middag is: wat heb je meegekregen van thuis? Elize heeft de deelnemers gevraagd een tekst mee te nemen die belangrijk voor ze is. Het mag alles zijn, een gedicht, een liedje of een motto. Wilma heeft een gedicht van haar moeder meegenomen. ‘Omzoomd door grasfluweel, Arnhem Zuid: een prachtjuweel,’ draagt ze voor. ‘Dat is mooi, wat je daar leest,’ vindt Jan. Jihan kan eigenlijk niet over haar familie praten, zegt ze. ‘Dan ga ik huilen.’ Wel kan ze de Koerdische liedjes die ze zelf heeft geschreven laten horen. Ze gaan over het verlangen en de heimwee naar haar geboortedorp en zijn bewaard in spraakberichten. ‘Als het komt, eyan (Koerdisch voor inspiratie, red.),’ vertelt ze en ze maakt een gebaar naar boven. ‘Dan ga ik meteen zingen en stuur ik het door aan mijn man.’

Malan barkir

Ook Dicle wil een lied delen. ‘Het is een oud Koerdisch liedje: Malan barkir. Het gaat over het inpakken van je huis om te vertrekken – waarheen weet je niet – en over wat je allemaal achterlaat.’ legt ze uit. De bedoeling is om het samen met Sidar te zingen, hij hoort het elke avond voor het slapengaan, maar hij schudt resoluut zijn hoofd. Dicle begint, de anderen zijn muisstil, af en toe valt Jihan in. Soms stopt Dicle en vertelt wat het lied betekent. Als het uit is, is iedereen geraakt en valt er niets meer te zeggen voor vandaag. Of, bijna niets. Renie vat de middag op de valreep nog even fijn samen: ‘Het is zó belangrijk om verhalen te delen. Het zorgt voor verbinding.’