Ritueel Geopend, participatief ontwerp in het winkelcentrum

Gebouwd in de jaren ’50 ligt dit wijkwinkelcentrum De Drieslag er nu wat verloren bij. Hoe kunnen winkeliers en inwoners sámen werken aan de leefbaarheid?

Aanleiding

Als het team van Ruimtekoers in 2019 is uitgenodigd bij een ondernemersavond in de Drieslag, wordt helder dat er al jaren onvrede heerst onder bezoekers en winkeliers over het winkelcentrum. Het team ervaart dat er een alternatieve aanpak nodig is om uit de impasse te komen en nodigt design-antropoloog en kunstenaar Tina Lenz uit voor een artistiek onderzoek naar het winkelcentrum én de winkeliers.

Aanleiding voor het project

Hoe werken we samen met winkeliers en inwoners aan een levendig, veilig en schoon winkelcentrum voor de toekomst?

Ritueel Geopend

In 2020 start Tina met veldwerk door als vakkenvuller mee te werken in de winkels. Ze doet al haar boodschappen op de Drieslag en laat zich regelmatig een nieuw kapsel aanmeten bij een van de vele kappers. Ze verdiept de relatie met de winkeliers met de Photovoice-methode waarbij de winkeliers twee weken lang met een wegwerpcamera hun leven fotograferen vanuit een zelfbedacht thema.

 

Superdiversiteit als kracht!

Door haar aanpak wordt de kracht van het winkelcentrum tastbaar: de superdiversiteit. Samen met de winkeliers bedenkt Tina om met elkaar nieuwe vlaggen voor aan de pui te ontwerpen die een eenheid vormen, maar ook ruimte laten voor persoonlijke invulling. Twaalf winkeliers bedenken en ontwerpen de vlaggen samen met Tina. Tijdens de opening presenteert Tina haar artistiek onderzoek door een visueel verslag te exposeren op de lege muren van het winkelcentrum. Tijdens de expositie hangen de winkeliers hun vlaggen op en organiseren zo een rite de passage, een overgangsritueel om de stap te zetten naar een zonnige toekomst voor het winkelcentrum.

Uitkomsten delen

De aanpak heeft geleid tot impactvolle resultaten (zie verderop). Tina en het team van Ruimtekoers besloten om de werkwijze van Tina te delen met professionals tijdens een inhoudelijke workshop in samenwerking met Ontwerp Platform Arnhem (OPA). In 2020 publiceert Tina het onderzoek in het boek Ritueel Geopend.

Lees meer over Tina's bijdate bij OPA

Happy Norooz

De winkeliers zijn enthousiast en introduceren samen met Tina en het team van Ruimtekoers in 2021 een nieuwe feestdag op het winkelcentrum: Happy Norooz! Norooz is een lentefeest dat het licht verwelkomt en al 3.000 jaar door miljoenen mensen wereldwijd gevierd wordt, zoals door de winkeliers met een Koerdische achtergrond waarvan er een aantal op de Drieslag werken.

Lichtpuntjes

Tijdens de voorbereiding gaan Tina en de winkeliers in het winkelcentrum op zoek naar lichtpuntjes. Ze organiseren creatieve interventies waarbij deelnemers vormen en patronen knippen die symbool staan voor wensen die zij mee willen geven aan bezoekers van het winkelcentrum. Tina maakt daarbij gebruik van PAR-methoden. PAR staat voor Participatory Action Research en is een verzameling van diverse participatieve ontwerpmethoden waarmee eindgebruikers zoals inwoners naast de ontwerper in het onderzoek staan. Tina vertaalt ze vervolgens in een foto-expositie op de muren van het winkelcentrum. En samen met lichtkunstenaar Rinaldo Klein Beumink deelt Tina persoonlijke lichtpunten uit aan de winkeliers.

Meer weten over PAR Methoden?

Het is prachtig om te zien hoe het winkelcentrum verandert. We werken meer samen en ik kijk uit naar de volgende activiteit”

David Kosakoy

Sunshower Picknick

De Norooz-picknick kan op 20 maart niet plaatsvinden door de coronamaatregelen. Daarom vindt die plaats in de zomer: tijdens de Sunshower Picknick gaan bezoekers op reis door het winkelcentrum en vullen hun picknicktassen met speciale hapjes die de winkeliers hebben voorbereid. Er is muziek en dans en kinderen leren in een workshop een eigen wenslampion te maken. In aanloop naar de picknick maken jonge en oudere wijkbewoners wenslinten. Deze gele linten hangen we op aan de grote pergola in het winkelcentrum en vormen samen een installatie die ruimtelijke verbeteringen in het winkelcentrum verkent én de komst van de zon in het winkelcentrum viert!

Ruimtekoers heeft me alle ruimte gegeven om mij als maker te ontwikkelen. Dit project was voor mij zo een speeltuin om vanuit mijn eigen motivatie aan de slag te gaan!

Tina Lenz

Resultaten

Twaalf winkeliers vieren samen Happy Norooz! en doen mee met de Sunshower Picknick die ongeveer 300 bezoekers trekt. De Sunshower Installatie is twee weken zichtbaar en ongeveer 75 mensen maken de picknick mogelijk. Vanaf 2022 is de Sunshower Picknick een nieuwe jaarlijkse traditie die antwoord geeft op de behoefte van inwoners aan nieuwe mulitculturele feestdagen in het winkelcentrum. Tina en het team van Bureau Ruimtekoers schreven samen een publicatie over hun werkwijze en bevindingen. Daarin reflecteren zij op hun proces en impact en gebruikte ontwerpmethoden.

Lees de publicatie

Cees Vermeulen, bestuursadviseur gemeente Arnhem

Het team van Ruimtekoers heeft het winkelcentrum in beweging gekregen. Precies wat we willen als gemeente, dat inwoners en winkeliers zelf aan de slag gaan.

Vervolg

Door het artistiek onderzoek van Tina voelt Ruimtekoers zich uitgenodigd om in samenwerking met de winkeliers ook andere activiteiten te ontplooien, zoals de vergroeningsacties op het winkelcentrum met collectief De Onkruidenier en het jaarlijkse Grote Wijkdiner.

Na vier jaar activiteiten organiseren is er veel veranderd. De winkeliers hebben elkaar goed leren kennen en werken steeds vaker samen. Sinds 2023 hebben ze zich verenigd in een winkeliersvereniging. Samen zetten ze zich in voor een veiliger en fijner winkelcentrum. De gemeente heeft ook gemerkt dat de Drieslag in beweging is en 750 duizend euro beschikbaar gesteld om het winkelcentrum een flinke opknapbeurt te geven waarbij ook de belangen van ondernemers en bezoekers worden meegenomen.

In samenwerking met:

Onze impact in cijfers

Bereik

13.400

Mensen werden bereikt met het project

Deelnemers

60

Inwoners en winkeliers werkten samen

Duurzaam betrokken

12

Winkeliers ondernemen duurzaam nieuwe initiatieven

Vervolgprojecten

4

Nieuwe activiteiten gaan door!

Blijf op de hoogte van Ruimtekoers

Schrijf je in en ontvang zes keer per jaar de Ruimtekoers nieuwsbrief!

Laten we samen leren. Doe mee met de Ruimtekoers Akademie!

Samen met jou onderzoeken en vernieuwen we participatief ontwerp en gemeenschapskunst. Ervaar participatief werken tijdens workshops en verdiep je kennis tijdens lezingen of met onze artikelen. Zo leren en ontwikkelen we samen. Doe je mee?

Ontdek onze Akademie →

© 2024 Bureau Ruimtekoers