Aanleiding:
Creativiteit buiten de schoolbanken
Op het Olympus College in de Arnhemse wijk Malburgen hebben leerlingen veel ruimte om creatief te leren en werken. Maar al die creativiteit speelt zich vooral in en om de schoolbanken af. De leerlingen en de school willen graag buiten de schoolmuren aan de slag en leren in contact met bewoners, organisaties, plekken en verhalen in de wijk. Ook Ruimtekoers heeft haar kantoor in Malburgen. De link is snel gelegd.
Burgerschap en cultuur samenbrengen bij de Arnhem school of social arts
Het Olympus College en Ruimtekoers slaan in 2022 handen in een en ontwikkelen Wij zijn de stad vanuit de vraag welke rol cultuureducatie kan spelen bij burgerschapsonderwijs. Het project start met courses voor alle mavo-3 leerlingen waarin de zij oefenen met burgerschap in de wijk. Vanuit documentaire en met hulp van professionele filmmakers, fotografen en theatermakers onderzoeken leerlingen hun leefomgeving, zichzelf in relatie tot de ander en vertalen zij de verhalen naar films en foto-exposities.
Wij zijn de stad:
een aanpak voor cultuureducatie en burgerschap in de wijk
De teams van Ruimtekoers (Arnhem school of social arts) en het Olympus college werken sindsdien intensief samen en met leerlingen en kunstenaars. Samen ontwikkelden zij de aanpak Wij zijn de stad: een vakoverstijgende aanpak voor sociaal-artistiek leren op het vmbo, ín de wijk en vanuit burgerschap. In acht weken leren leerlingen op een andere manier kijken naar het meedoen in de samenleving, versterken zij hun creatief vermogen, het contact maken met de anders en het presenteren van verhalen. De aanpak bestaat uit drie pijlers;
De wijk als klaslokaal
De wijk is een afspiegeling van de samenleving. Leerlingen wonen, bewegen, leren en groeien op in die omgeving. Dat maakt de wijk een rijke plek om burgerschap te oefenen. Zo wordt de wijk het klaslokaal. Leerlingen gaan naar buiten. Ze kiezen een onderwerp dat hen raakt, spreken bewoners aan, leggen verhalen vast en maken daar een eigen documentaireproject mee.
Leerlingen in regie
De aanpak begint vanuit de leerling. Zij kiezen een persoon, plek of vraag. Ze maken een plan, verdelen taken, voeren gesprekken, maken beeld en presenteren hun werk. Vanuit eigen regie onderzoeken zij de vraag: wie ben ik in relatie tot de ander? Dat is burgerschap in de kern. Leerlingen ontwikkelen vaardigheden als samenwerken, kritisch denken, verantwoordelijkheid nemen en openstaan voor andere perspectieven.
Vakoverstijgend leren
Wij zijn de stad verbindt verschillende vakken. Leerlingen werken acht weken lang aan hetzelfde project binnen verschillende lessen. Bij Mens & Maatschappij onderzoeken ze de wijk en kiezen ze een thema. Bij Nederlands bereiden ze interviews voor en schrijven ze titels en bijschriften. Bij ckv leren ze fotograferen en beelden selecteren. In de mentorles verbinden ze hun onderwerp aan identiteit, samenleving en hun eigen plek in de stad.
Sarina Wagener, docent Olympys College
In de praktijk op pad gaan, past echt bij mavo 3. Een filmdocu maken vraagt veel: naast het interviewen en filmen, moet je organisatie skills aanspreken, samenwerken, improviseren. Dit is écht; echte apparatuur, echte verhalen en straks filmvertoning in een echte bioscoop. We zeggen altijd: leven is leren. Dit project past perfect in het plaatje!
Verloop:
Met film en fotografie verhalen vangen in de wijk
Met Wij zijn de stad werken leerlingen stap voor stap toe naar een publieke presentatie van hun documentaire. Ze onderzoeken de wijk, ontmoeten bewoners, maken beeldverhalen en presenteren hun werk aan de stad.
Onderzoeken
Leerlingen beginnen met hun eigen blik op de wijk. Welke plekken zijn belangrijk? Waar voelen ze zich thuis of juist niet? In verschillende vakken verdiepen ze hun onderwerp. Vanuit die lessen kiezen leerlingen een onderwerp dat hen raakt. Bijvoorbeeld familiegeschiedenis, veiligheid, toekomst, geloof, sport, ontmoeting of een persoon uit de wijk die zij beter willen leren kennen.
Ontmoeten
Daarna trekken de leerlingen met een camera de wijk in. Ze spreken bewoners aan, stellen vragen en luisteren naar verhalen van bijvoorbeeld een ondernemer, een buurtbewoner op straat, een medewerker van een wijkplek of iemand met een bijzonder verhaal. Die ontmoetingen zijn vaak spannend. Leerlingen moeten op iemand afstappen, uitleggen wat ze komen doen en doorvragen.
Maken
Samen met professionele kunstenaars vertalen leerlingen hun ontmoetingen naar beeld. Ze leren hoe je met compositie, licht, kader en perspectief een verhaal vertelt. Ze fotograferen niet alleen de persoon die ze spreken, maar ook plekken, objecten en details die iets zeggen over het verhaal. Zo ontstaat bijvoorbeeld een drieluik: een portret, een detail of object en een contextfoto. Daarna schrijven ze een titel en bijschrift.
Presenteren
Het werk van de leerlingen komt samen in een publieke expositie. Eerder presenteerden leerlingen van het Olympus College hun films tijdens het Olympus Filmgala in Focus Filmtheater en hun foto’s in cultuurcentrum Rozet. Daar laten leerlingen hun werk zien aan klasgenoten, docenten, familie, bewoners en bezoekers van de stad. Hun verhalen worden teruggegeven aan de wijk en de stad.
Ale, leerling Olympus College
Door te filmen kun je heel goed je eigen kijk op dingen laten zien. Iedereen heeft een andere blik. Daar kun je over praten, maar met beeld kun je letterlijk je eigen mening laten zien.
Resultaat:
Vakoverstijgende aanpak voor cultuureducatie in de wijk
Op het Olympus College groeide Wij zijn de stad uit tot een meerjarig project voor mavo 3-leerlingen én een vakoverstijgende aanpak voor sociaal-artistiek leren op het vmbo, ín de wijk en vanuit burgerschap.
Leerlingen leren hun eigen blik serieus nemen
Wij zijn de stad laat leerlingen ervaren dat hun perspectief ertoe doet. Ze leren kijken naar hun wijk, luisteren naar bewoners en verhalen vertalen naar beeld. Daarmee ontwikkelen ze niet alleen creatieve vaardigheden, maar ook burgerschapsvaardigheden: op iemand afstappen, vragen stellen, samenwerken, reflecteren en openstaan voor een ander.
En docenten leren mee
Ook docenten zien wat er gebeurt wanneer leerlingen buiten school leren en zelf verantwoordelijkheid krijgen. Leerlingen die in gewone lessen soms moeilijk te motiveren zijn, laten in het maakproces vaak een andere kant van zichzelf zien. Ze gaan aan, nemen initiatief en zijn trots op wat ze maken. Voor de school laat Wij zijn de stad zien hoe kunst en burgerschap elkaar kunnen versterken. Burgerschap wordt geen abstract onderwerp, maar iets wat leerlingen oefenen door te doen: in de wijk, met bewoners en vanuit hun eigen vragen.
Arnold Huisman, docent Olympus College
Ik heb mij verbaasd over hoe snel de leerlingen elke keer in de doe-stand gingen. Door de leerlingen met professionele apparatuur in groepjes de wijk in te sturen, kregen ze een gevoel van verantwoordelijkheid.
Vervolg
Na vier jaar samenwerking heeft het Olympus College Wij zijn de stad omarmd. De aanpak krijgt daar een vaste plek in het curriculum. Daarmee is een belangrijke basis gelegd voor Wij zijn de stad: een aanpak voor cultuureducatie waarin vmbo-leerlingen leren door te maken, onderzoeken en presenteren in hun eigen omgeving. Vanaf schooljaar 2026/2027 ontwikkelt Ruimtekoers Wij zijn de stad door op het Maarten van Rossem College in Arnhem.
