Aanleiding:
De energietransitie is ook een culturele transitie
Bedrijven, industrie en huishoudens hebben steeds meer elektriciteit nodig. Hierdoor raakt het stroomnet vol. Door netcongestie is er in Nederland inmiddels een wachtlijst met meer dan 15.000 stroomaanvragen. Bouwprojecten vallen stil, bedrijven kunnen niet groeien en verduurzaming wordt geremd. Oplossingen richten zich met name op technische ingrepen. Terwijl de energietransitie ook een culturele transitie is. In de toekomst gaan we op een andere manier om met elektriciteit. Dat vraagt om nieuwe oplossingen en aanpassing in onze gewoonten, rituelen, samenwerking en zeggenschap rondom energie.
Welkom in Elderveld
In de Arnhemse wijk Elderveld ligt een kans om vanuit de leefwereld van inwoners de energietransitie te verrijken. De wijk werkt al sinds 2020 aan verduurzaming en in Elderveld-Noord wordt gewerkt aan een collectief warmtenet. Tegelijkertijd is het een wijk waar nieuwe investeringen nodig zijn om de leefbaarheid te versterken.
De kracht van sociale kunst
Daarom nemen 13 partners in project ZERO het initiatief. Zij brengen technologische en sociale innovatie samen om de energietransitie in Elderveld te versterken, versnellen en verbreden met bewonersparticipatie en de inzet van de Arnhemse creatieve sector. Het team van Ruimtekoers is betrokken en werkt met sociale kunst aan een aanpak voor een gelijkwaardige energietransitie in de wijk. Een aanpak voor en door bewoners, vanuit hun eigen expertise en behoeften en ondersteund door kunstenaars. Zodat de energietransitie niet óver hen gaat, maar mét hen, en cultuur en technologie samenkomen in de wijk. Doe je mee?
Het verloop:
De onderstroom in kaart brengen
Niet alle bewoners doen vanzelfsprekend mee in bestaande participatieprocessen. Tegelijkertijd is er een rijke onderstroom aanwezig van verhalen, ideeën, talenten, zorgen en energie die nog niet altijd zichtbaar wordt. Het team van Ruimtekoers gaat de wijk in en sluit aan bij bestaande activiteiten en ontmoet bewoners en professionals. Zo leren we dat Elderveld leeft, maar dat de energie in de wijk ook versnipperd is. Bewoners missen laagdrempelige plekken voor koffie, verbinding tussen generaties en gesprekken met buren. Ook speelt er participatieteleurstelling. Deze inzichten vormen het ontwerpkader voor Stroomplaats Zero.
Alieke Geerts, kunstenaar
'Ik kom straks een bakkie doen!' riep een van de bewoners naar mij toen ik in de bus zat. Zo tof om te zien hoe snel iets van de wijk kan worden met de juiste aanpak!
Stroomplaats ZERO
Samen met actieve bewoners, professionals én kunstenaars wordt het Stroomplaats Zero initiatief gelanceerd. Een verzameling van activiteiten waar ontmoeting, energie en de stem van inwoners centraal staan. Met Bakje LEUT, een mobiele koffiekar en rondreizende interventie, ontmoeten kunstenaars steeds een nieuwe buurt. Daar ontstaan gesprekken over stroom en duurzaamheid en persoonlijke energie: waar krijg je energie van, wat kost energie en hoe zou je energie kunnen delen met je buren?
Groeiende campagne
Wat onderweg wordt opgehaald, wordt steeds opnieuw teruggebracht in de wijk. Verhalen, tekeningen, wensen, frustraties en dromen worden verwerkt in gezamenlijke acties, zoals het Mini-straatfeest. En biedt een vertrekpunt voor consortiumpartners. Zij trekken nu ook de wijk in en gaan ontmoetingen aan. Stroomplaats Zero wordt zo een groeiende campagne voor samenwerking en collectiviteit én een beweging richting een lokale energiecommunicatie waarin bewoners meer zeggenschap nemen over hoe energie wordt opgewekt, gedeeld en gebruikt
Resultaat:
Elderveld in beweging
Na een half jaar ZERO is Elderveld in beweging. Bewoners ontwikkelen tijdens Bakje LEUT een eigen buurtdieren energiespel waarmee energie, samenleven en burencontact op een speelse manier bespreekbaar worden. Daarnaast blijft Bakje LEUT ook na de interventie bestaan: bewoners zetten zelf een eigen koffiemoment voort in de buurt. Ook is het consortium in beweging gekomen; partners trekken de wijk in, sluiten aan bij bewoners en ontwikkelen activiteiten vanuit wat er lokaal speelt. Zo ontstaat Stroomplaats Zero als landingsplek voor technologische innovaties, waarin nieuwe oplossingen niet los van de wijk worden bedacht, maar aansluiten op de behoeften, ervaringen en zeggenschap van inwoners.
Samenwerking
Binnen ZERO werken we samen met Gemeente Arnhem, Connectr – Energy Innovation, Creatief Arnhem, Luminis, Alliander, ABB, KRAFT architecten, Fillip Studios, HAN University of Applied Sciences, ROCC, Radboud University, Social Finance NL, Rosalie Apituley, Ecoforma, De Vormforensen en – het belangrijkst – de bewoners van Elderveld.
Het project wordt mede mogelijk gemaakt door Europese ondersteuning via de European Urban Initiative (EUI). Het project eindigt in 2028.
