Sama Sama loopt zondag 17 december vol met mensen die nieuwsgierig zijn naar deze gloednieuwe theatrale audioroute. Inwoners van Malburgen met roots uit voormalig Nederlands-Indië geven hierin, samen met theatermaker Elise Doll en Bureau Ruimtekoers, een bijzondere inkijk in hun persoonlijke verhalen vanuit verschillende generaties.

Verhalen delen maakt ze universeel en voor velen herkenbaar

Voorafgaand aan de route komen er aan de tafels verhalen voorbij die overeenkomstig hebben dat je als klein kind niet doorhad welke ontberingen je ouders hadden doorstaan. Uit die tijd overheersen vooral de herinneringen aan heerlijke geuren, veel muziek, gastvrijheid en gezelligheid. Later groeien daarnaast de vragen, ontstaan door een zwijgzame generatie ouderen die bijna collectief haar nare herinneringen niet wil oprakelen.

Doorzettings- en aanpassingsvermogen

Larry, een van de deelnemers, vertelt: ‘Als kind heb je geen idee van de opofferingen die je ouders gedaan hebben. Dankzij hun doorzettings- en aanpassingsvermogen hebben wij zo’n mooie jeugd gehad. De verhalen die zij eerder niet vertelden, willen we nu graag delen. Vaak zijn deze persoonlijk en universeel tegelijk. Waar iemand vertelt over een herinnering aan een oma, denk ik aan mijn moeder. Daarmee wordt iemands persoonlijke verhaal ook mijn persoonlijke verhaal. Door te delen wordt het universeel en kunnen anderen zich er ook weer in herkennen.’ Je beleeft bijvoorbeeld hoe het was het om, net na de tweede wereldoorlog, een huis toegewezen te krijgen in Malburgen.

‘Verhalen brengen verbinding’

De Arnhemse wethouder Erfgoed Bob Roelofs roemt alle betrokkenen bij deze Route Malburgen. Hij mist oprechte interesse voor elkaar in onze samenleving. ‘Geweldig dat jullie dat hier met z’n allen terugbrengen door naar elkaars verhalen te luisteren en van daaruit weer nieuwe verhalen te vertellen. Dat hieruit voortvloeiend nu maandelijks een kumpalan wordt gehouden, vind ik erg waardevol.’ Deelnemer Larry vindt verhalen steeds belangrijker, naarmate hij ouder wordt. Hij ervaart dat je door te vertellen liefde en ellende kunt delen. ‘Verhalen brengen verbinding en samen kom je overal doorheen’.

Eén groot avontuur

Eenmaal op pad met ‘de groene groep’, loopt onder meer de broer van Sara Lapian mee (zij is een van de deelnemers van de route). Zijn koptelefoon hangt om zijn nek; wandelend tussen twee locaties (van Oost naar West, hoe toepasselijk) heeft Elise de audio even gepauzeerd. Hij vertelt: ‘Mijn vader maakte vier strookjes met op elke strook een bestemming: Indonesië, Nederland, de VS en Australië. Hij trok er blind eentje uit en zo werd bepaald waar we naartoe gingen. Als negenjarige vond ik het één groot avontuur. Maar van mijn vader en moeder vroeg het stevige offers. Ze hebben me altijd ingeprent dat ik twee keer zo goed mijn best moest doen als een ander, bij alles wat ik deed.’ Over hun verleden bleven zijn ouders stil. ‘Het Indisch zwijgen. Alsof ze wilden zeggen: laat maar zitten, dat is af. Het leven gaat verder.’

Een heleboel leuke herinneringen

Naast heftige ervaringen van oudere generaties, delen mensen vooral een heleboel leuke herinneringen. ‘Wat hebben we een goeie tijd gehad’, klinkt het bijna unaniem. Het gemengd voetballen, de huisfeestjes, het heerlijke eten, de uitjes waarbij de auto propvol werd geladen met kinderen én de hond, de liefdes die ontloken, kattenkwaad dat werd uitgehaald, de rolschaatsbaan in west als broedplaats voor veel gezelligheid. Er wordt vaak en veel gelachen.

Toko Indradjaja

Intussen komt de groep tijdens de route bij toko Indradjaja van David. De plek wordt beschreven als ‘thuis’ en ‘een warm bad’. De geuren in de winkel brengen mensen terug naar familiefeestjes of naar de markt in Indonesië, ‘waar je neus soms gewoon pijn deed van de kruidige lucht die zich erin boorde’. ‘Hij is de enige die verse taugé goed bewaart’, zegt iemand anders blij. Het is een plek waar Indische mensen altijd bekenden ontmoeten. Het verwantschap onder inwoners met roots in voormalig Nederlands-Indië is groot. De broer van Sara vertelt met een lach dat hij, wanneer hij Indische mensen ziet, hen altijd aanspreekt om te vragen waar ze vandaan komen.

Vertellend liefde en ellende delen

Het delen van verhalen blijkt heel belangrijk. Dit komt de hele middag terug, als een soort mantra. Theatermaker Elise vertelt dat de vele verhalen van mensen haar dichterbij haar overleden opa hebben gebracht. Hij sprak nooit over zijn verleden. Toch ging zijn wereld voor Elise leven, doordat de Malburgers met hun verhalen het leven van haar opa hielpen inkleuren.

Een jongere man uit de wijk Lombok wandelt mee en onderstreept het belang van ervaringen delen. Zijn opa had een traumatisch kampverleden en wilde dat liever vergeten. ‘Toch denk ik dat het van belang is om hierover te vertellen, hoe gruwelijk soms ook, anders gaat er een hele geschiedenis verloren.’

‘Ik was een gekleurd jongetje. Nu val je dan niet meer op, maar in 1956 wel. Ik was blij dat ik mocht ‘meedoen’ in Nederland. Ik voel me hier ook zeer thuis. En toch: als ik bij Indische mensen ben, voel ik me nét dat beetje extra thuis. Dat blijft.’

Adri Deibert

‘De geschiedenis moet blijven leven’

Mensen die hun roots niet in voormalig Nederlands-Indië hebben, zijn onder de indruk van de verhalen die ze horen. Ze genieten daarnaast van de vele anekdotes. Over schmink die in de kerkgordijnen belandt, Koetjesrepen van de (enge) kolenman, Heiltje die de jongens op het veld harder laat voetballen, de familie Brohet die met twaalf man in Malburgen-West een flat bewoont zonder ooit herrie te maken. Een van de broers van een andere familie, de familie Deibert, loopt mee en besluit: ‘Ik zou er heel veel voor over hebben om nog een uurtje met mijn vader te kunnen praten over zijn verleden. Het lijkt of dit deel van de geschiedenis in Nederland vakkundig wordt weggemoffeld, alsof het vergeten moet worden. Ik heb veel nagezocht, maar kan weinig ontdekken. Wel heb ik heel fijn contact gehad met de bibliothecaris van Bronbeek. Hij had informatie over bijvoorbeeld troepenverplaatsingen waar ik iets aan had, maar niet wat mijn vader betreft. Wees voorzichtig met archieven vernietigen; ze zijn voor veel mensen erg waardevol. De geschiedenis moet blijven leven.’

Loop mee!

Uit alles blijkt dat deze route de geschiedenis doet (her-)leven. Wil je dit ook ervaren? Dat kan! Via www.routemalburgen.nl vind je de exacte locaties waar je de audiospelers kunt ophalen en waar de routeboekjes liggen. Het reserveren van de audiospelers kan ook via deze site. De route is eventueel in twee delen te lopen (Oost en West bijvoorbeeld) of je kunt ‘m fietsen.

Geloof jij ook in de kracht van erfgoed? Laten we samenwerken!

Meer weten over de kracht van het samen maken en beleven van erfgoed? Of hoe een erfgoedproject de sociale cohesie en onderlinge verbindingen van een gemeenschap kan verkennen? Wij delen graag onze ervaringen! Misschien wel wat voor jou? Laat het weten, projectleider Florien vertelt er graag over!

© 2024 Bureau Ruimtekoers