Hoe inwoners betrokken raken bij de energieΒ­transite


Burgers en ondernemers in Arnhem moeten meer doen aan verlaging van de C02 uitstoot en energiebesparing. Alleen, inwoners van ‘krachtwijken’ voelen zich niet aangesproken. Hoe kunnen ook deze inwoners meer betrokken raken bij de energietransitie in hun eigen wijk?


Onze aanpak:
Samen Zonnestof maken, doe je mee?

Met het project Zonnestof raken inwoners en ondernemers die nog niet eerder betrokken waren bij thema’s rondom de energietransitie in gesprek over een bewuste en duurzame levensstijl, exploreren zij nieuwe duurzame toepassingen in de eigen woning en wordt er draagvlak gecreΓ«erd voor de energietransitie in de woonwijk.

Aan de slag vanuit de wijk

Na meerdere bezoeken in de wijk ontwikkelden de makers van dit programma, programmamaker van Bureau Ruimtekoers Yosser Dekker, modeontwerper Pauline van Dongen en weefexpert Maaike Gottschal, een zestal workshops β€˜Zonnestof maken’. Tijdens de gesprekken die de makers voerden met organisaties en inwoners van de wijk werd al snel duidelijk dat inwoners en ondernemers zich hebben georganiseerd binnen borduur- , brei- en andere netwerken waarin kleding en textiel een rol spelen.

Verwondering als katalysator

Modeontwerper Pauline van Dongen en weefexpert Maaike Gottschal maakten samen met inwoners van Malburgen en Immerloo een nieuw soort textiel: zonnestof. Door het weven van flexibele zonnecellen is het mogelijk met deze nieuwe stof een lampje te laten branden of zelfs je telefoon op te laden via de zon. Deelnemers raakten verwonderd door de mogelijkheden van zonnecellen in textiel en de ontwerpen van Pauline van Dongen. Deze verwondering werd in de workshops omgezet naar het nadenken over duurzame mogelijkheden in het eigen dagelijks leven; van levensstijl tot in de woonkamer.


Ik wil ook een participatie bij de energietransitie!

Neem contact met me op:


Fotoverslag


Resultaten van Zonnestof

Kleurrijke ambassadeurs

Het project heeft geleid tot een kleurrijk collectief van inwoners die betrokken willen zijn bij de energietransitie, hun levensstijl willen aanpassen en werk willen maken van een woonkamer vol met producten die zich opladen aan de zon. Drie inwoners zijn ambassadeur geworden en enthousiasmeren nu hun buren om ook duurzamer te leven.

De voordeur is open!

In samenwerking met energiecooperaties zijn er energiecoaches actief in de wijk die de deelnemers helpen met verduurzamen van hun woningen. Dit waren woningen waar ‘normaal’ de voordeur gesloten bleef, maar door het samen maken van zonnestof gaan ook met de meest onbereikbare doelgroepen de voordeur open.

aanpak

Wil je weten hoe we tot dit resultaat kwamen?

laat je emailadres achter en krijg toegang tot onze aanpak.

    4 x inzichten en resultaten vanuit de workshops Zonnestof maken in Malburgen en Immerloo

    Van verwondering dromen van een eigen duurzame woning

    Deelnemers raakten verwonderd door de mogelijkheden van zonnecellen in textiel en de ontwerpen van Pauline van Dongen. Deze verwondering werd in de workshops omgezet naar het nadenken over duurzame mogelijkheden in het eigen dagelijks leven; van levensstijl tot in de woonkamer. Dit heeft geleid tot een kleurrijk collectief dat werk wil maken van een woonkamer vol met producten die zich opladen aan de zon.

    1 Weven als cultuurdrager

    Het werken met textiel en met name het ambacht van het weven is al duizenden jaren oud. In allerlei culturen zijn voorbeelden te vinden van hoe textiel en het fabriceren ervan wordt gebruikt om betekenis te geven aan de omgeving en dus de samenleving. In Nederland verdwijnt dit ambacht, slechts een aantal hobbyisten is nog actief met deze technieken. Dat is anders in landen als Turkije, Irak, SyriΓ« of China. Daar speelt het weefambacht nog een veel grotere rol binnen familietradities en woonkamers. Wand- en vloerkleden sieren daar de kamers en het maken of bestellen van een dergelijk stuk is een waardevolle onderneming. Het weefambacht is voor inwoners van Malburgen en Immerloo met een oosters culturele achtergrond een cultuurdrager: een bekend fenomeen in een specifieke cultuur dat een sterke sociale en maatschappelijke waarde heeft.

    β€œIk hou ervan om te delen. Dat vind ik ook zo bijzonder [aan deze workshop]. De zon is van ons allemaal, iedereen zou moeten kunnen delen in het gebruiken van de zon. Ik heb daar nu weer over geleerd. Ik zou er nog meer over willen weten zodat ik ook mijn vriendinnen kan helpen meer uit de zon te halen!”

    Deelnemer Ursila

    2 Publieke ruimte als ontmoetingsplek

    Dat ontdekten de makers toen zij in de publieke ruimte van de wijk, Winkelcentrum de Drieslag, een β€˜PAR’ organiseerden. Participatory Action Research is een methode om deelnemers te betrekken bij een onderzoek en werkt goed in publieke ruimten. Een ruimte die van iedereen en niemand is. De makers plaatsten een proefopstelling β€˜zonnestof maken’ midden in het winkelcentrum. Dat leidde tot grote interesse onder het winkelend publiek. Het ambacht van het weven was herkenbaar voor velen en de toepassing van zonnecellen deed de verbeelding prikkelen. De makers raakten in gesprek met vele inwoners van allerlei leeftijden en achtergronden over de waarde van het weefambacht in de eigen culturen. Een man liep zelfs terug naar huis om zijn vrouw en kinderen te halen en hen voor te stellen aan de makers. Tijdens deze β€˜activatie’ nodigden de makers geΓ―nteresseerden uit om deel te nemen aan de workshops later die maand bij Wijkcentrum Huis voor de Wijk in Immerloo.

    De makers plaatsten een proefopstelling β€˜zonnestof maken’ midden in het winkelcentrum. Dat leidde tot grote interesse. Het ambacht van het weven was herkenbaar voor velen en de toepassing van zonnecellen deed de verbeelding prikkelen. De makers raakten in gesprek met vele inwoners van allerlei leeftijden en achtergronden over de waarde van het weefambacht in de eigen culturen

    3 Een relatie opbouwen met tastbare innovaties

    Vanwege de Coronamaatregelen konden slechts 10 deelnemers per keer de workshops bijwonen die vier en een half uur duurden. Iedere workshop begon met een voorstelronde waarin deelnemers werd gevraagd meer te vertellen over de relatie die zij hebben met de zon. Daarna deelde Pauline meer over haar werk als ontwerper en hoe zij zonnetechnologie gebruikt in kleding en het maken van textiel. Haar werk verwonderd en laat de verbeelding stromen bij deelnemers en met deze energie gingen zij zelf aan de slag met het maken van een stukje Zonnestof-textiel. Deelnemers werken tijdens de workshops met flexibele zonnecellen. Een nieuw type dat vooral verkrijgbaar is op grote rollen en die op daken van grote loodsen worden gelegd. Als zodanig, groots en ver weg op daken, worden zonnecellen vaak niet mooi gevonden. Speciaal voor deze workshop heeft Pauline vellen van dit materiaal aangeschaft en verknipt tot strookjes, waardoor de technologie die zo ver weg en anoniem lijkt ineens tastbaar wordt. Doordat de deelnemers de flexibele stroken zonnecellen voor het eerst in hun handen hebben bouwen zij er nu een relatie mee op.

    β€œDe deelnemers hebben de flexibele stroken zonnecellen voor het eerst in hun handen, waardoor de technologie die zo ver weg en anoniem lijkt ineens tastbaar wordt. Mensen kunnen er een relatie mee opbouwen”

    4 Van verwondering naar duurzame ideeΓ«n voor het dagelijks leven

    De verwondering van het werk van Pauline, dat zonnetechnologie niet meer anoniem maar tastbaar wordt door de cellen met eigen handen aan te raken Γ©n dat deze worden gewoven in een eigen werkje waarin deelnemers kleuren en materialen zelf bepalen, zorgt ervoor dat zij automatisch toepassingen van dit textiel in het eigen dagelijkse leven gaan exploreren. Er opent zich een wereld van mogelijkheden; van zonnestofgordijnen en parasols tot zonnestoftassen en hoeden. Maar bovenal, deze exploratie enthousiasmeert. Duurzame toepassingen worden tastbaar; niet langer is duurzaamheid iets van de gemeente en technologie iets voor β€˜slimme mensen’. Het wordt iets van de deelnemers zelf. In onderlinge gesprekken tussen deelnemers wordt bovendien de wens uitgesproken om meer betrokken te zijn bij duurzame ontwikkelingen in het eigen huis en de wijk en verkennen zij samen een meer duurzame en bewuste levensstijl.

    β€œIk ben niet opgegroeid met duurzaamheid, dus ik heb er nooit bewust over nagedacht. Maar nu [na de workshop] ben ik wel enthousiast. Ik ga straks op Alibaba kijken om zelf zonnecellen te bestellen!”

    Deelnemer Janinya

    Vervolgstappen en aanbevelingen:
    Hoe houden we deze energie vast?

    Sinds 2019 onderzoekt Bureau Ruimtekoers de sociale impact haar eigen projecten door het afnemen van interviews en gesprekken, voeren van participerende observaties en het afnemen van enquΓͺtes bij deelnemers. De uitkomsten worden ondersteund door het een enquΓͺte onder 45 deelnemers, 10 gesprekken, 4 interviews met deelnemers en observaties uitgevoerd door het team van Bureau Ruimtekoers.

    1: 100% van de respondenten geeft aan iemand te hebben ontmoet die zij nog niet kenden. Deelnemers kwamen uit Arnhem-Zuid en hebben dus hun buren weer wat beter leren kennen.
    3: 90% van de respondenten geeft aan te hebben geleerd over β€˜duurzaamheid’. Met name de exploratie van het materiaal (de flexibele zonnecellen) en het bedenken van toepassingen in het eigen huis worden positief ervaren. Respondenten geven aan nu meer te willen weten over β€˜duurzaamheid’ in de eigen leefomgeving zoals de wijk of het huishouden.
    2: 100% van de respondenten zegt de workshop met plezier te hebben gevolgd. Wat vooral wordt genoemd is de inspiratie die zij kregen door de workshop omdat het zo β€˜nieuw’ voor hen is. Ook wordt het maken van textiel en het leren over weeftechnieken genoemd als waardevol
    4: 80% van de respondenten geeft aan er zelf mee verder te (willen) gaan. Sommige deelnemers waren al actief met het verwerken van zonnecellen in textiel zij hebben weer nieuwe inzichten gekregen. Veel van de respondenten vragen naar een vervolg; β€œhoe kan ik hier zelf mee verder?” is een veelgehoorde vraag bij de gesprekken, of β€œhoe kunnen we de workshop zelf organiseren voor onze buren in de wijk?”

    Methodische aanpak voor
    de energietransitie in de woonwijk

    De methodische aanpak maakt helder dat wanneer er draagvlak dient te komen voor de grotere beleidsthema’s in de lokale context van een woonwijk met een grote diversiteit aan inwoners (kleur, cultuur, inkomsten) er een aantal stappen essentieel zijn:

    1. Werk vanuit cultuurdragers van de inwoners, deze zijn herkenbaar en uitnodigend en echte β€˜conversationstarters’. Het maakt de wijze van wonen en leven van inwoners veel inzichtelijker en mensen voelen zich vanaf de start betrokken.
    2. Ga aan de slag vanuit de pekken waar mensen zijn, zoals de publieke ruimte. Organiseer geen bijeenkomsten in zaaltjes achteraf, maar nodig jezelf uit op de plekken die al onderdeel zijn van de sociale infrastructuur. Het lokale winkelcentrum is de ontmoetingsplek voor velen, het is de plek waar het gesprek zich afspeelt voor velen, daar aanwezig zijn met inventieve activaties prikkelt de verbeelding en verwondering.
    3. Maak het thema zo tastbaar als mogelijk: zoals kleine flexibele zonnecellen in plaats van grote anonieme lelijke zonnecellen op daken of windmolens in weilanden.
    4. Verwonder en wees inventief; werk met ontwerpers en kunstenaars die met hun werk tot de verbeelding spreken. Verbeelding laat de energie stromen en brengt mensen bij elkaar
    5. Het samen maken en delen leidt tot gesprek en nieuwe inzichten bij de deelnemers. Deze gesprekken zijn waar het om gaat en komen los door het samen maken en ervaren van de verwondering. Deze openheid onder deelnemers is het vertrekpunt voor vervolgstappen: hen betrekken bij concrete ingrepen in woningen, of laten aansluiten bij bestaande overheidsprogramma’s. Deze vervolgstappen ontbraken deze editie.

    β€œIk heb genoten van de workshop, wat een inventiviteit. Het zou leuk zijn als je na de workshop de gelegenheid krijgt om bijvoorbeeld structureel ergens voor aan te melden om mee te helpen of om meer te leren. Om het zo voort te zetten. Misschien wel als vrijwilligerswerk!”

    Het vervolg, aanbevelingen voor de toekomst

    Alhoewel de aanpak een succes is, blijft de dus follow-up nog uit. De kleurrijke groep inwoners en ondernemers wil maar al te graag verder met hun nieuwe duurzame ambities voor de eigen leefomgeving, maar toegang tot tools en middelen is beperkt voor deze doelgroep. Het project leidt dan ook tot onderstaande aanbevelingen en vervolgstappen:

    1. Een vervolgproject heeft een samenwerking nodig bestaande programma’s waarmee deelnemers gelijk verder worden geholpen. Zoals de inzet van energiecoaches die achter de voordeur kunnen komen bij de groep deelnemers om zo woningen direct te verduurzamen. Bureau Ruimtekoers en de programmamakers hebben dit project gezien als een try-out en nog niet actief verdere verbindingen onderzocht. Ook door de coronamaatregelen waardoor het onzeker was of het programma plaats kon vinden. Toen het eenmaal duidelijk was dat dit wel kon – in aangepaste vorm – is het binnen anderhalve maand gerealiseerd. Daardoor was er geen ruimte om actief verbindingen te zoeken. Er liggen kansen om – wanneer het project wordt vervolgd – meer impact te behalen door betere aansluiting bij bestaande programma’s.
    2. De follow-up ontbrak, een vervolgproject dient een heldere samenwerking te behelzen met bestaande programma’s waarmee deelnemers gelijk verder worden geholpen. Zoals de inzet van energiecoaches die gelijk achter de voordeur kunnen raken bij de groep deelnemers om zo woningen direct te verduurzamen. Door het project voor te zetten kan er opnieuw onderzoek gedaan worden naar de aanpak en worden bekeken of deze in te zetten is op andere wijken in Arnhem. Daarom hebben we gewerkt aan het verzamelen van inzichten op de werkwijze: Cultuurdragers + Publieke ruimte + tastbare innovatie + verbeelding + samen maken en delen. Onze verwachting is dat deze β€˜methodische aanpak’ ook op andere plekken kan werken, of misschien al werkt.

    Houdt de energie vast, want zo betrekken we allerlei mensen bij de broodnodige energietransitie, maar maken we de energietransitie ook van ons allemaal.

    Ontdek meer

    Onderstaande berichten zijn gerelateerd aan de thema's en De energietransitie in de woonwijk.