5 x wat we leerden over cultuureducatie door samen met leerlingen en filmmakers de wijk te verkennen

In het project Wij zijn de Stad maken leerlingen uit mavo 3 van het Olympus College in Arnhem een documentaire over de wijk van hun school: Malburgen. Samen met professionele filmmakers onderzoeken zij zo hun positie in de samenleving en versterken ze hun creatief vermogen.

Aanleiding voor het project:
Creativiteit buiten de schoolmuren

Op het Olympus College in het Arnhemse Malburgen hebben leerlingen veel ruimte om creatief te leren en werken. Maar al die creativiteit speelt zich vooral in en om de schoolbanken af. De leerlingen en de school willen graag buiten de schoolmuren aan de slag en leren van de mensen en organisaties die daar leven en werken.

Malburgen leeft!

En dat komt goed uit want in Malburgen is er altijd wat te doen, de wijk leeft! De wijk is een afspiegeling van onze samenleving en de leerlingen wonen, werken en spelen in deze en omliggende wijken. Dus tijd om gebruik te maken van alle kansen die de omgeving van de school biedt!

In zes middagen formuleren de leerlingen zelf een onderzoeksvraag over een inspirerend persoon in de wijk, de wijkagent, de eigenaar van het naaiatelier of bijvoorbeeld de wijkconciërge. Met de onderzoeksvraag op zak en begeleid door professionele filmmakers trekken de leerlingen de wijk in. Vanuit de ontmoetingen die ze daar hebben maken ze hun documentaire en produceren, monteren en presenteren deze zelf.

Meer over

Hoe we onze inzichten verzamelden

Het team van Ruimtekoers deed praktijkgericht onderzoek naar het project via evaluaties, vragenlijsten en het direct doorvoeren en uittesten van inzichten in de verschillende rondes. Zo zijn we samen met leerlingen, de filmmakers en het docententeam van het Olympus tot onderstaande inzichten gekomen. Met deze inzichten hebben we een nieuw educatieproject samen met het Olympus College vormgegeven waarmee we toewerken naar een blijvende plek voor cultuur in burgerschapsonderwijs.

1. De leerlingen zijn enthousiast, leren al doende en versterken hun creatief vermogen

Leerlingen geven aan geïnspireerd te zijn door de filmmakers die hen begeleiden in het project. Ook het werken met film als middel is iets dat aanslaat. Leerlingen experimenteren met verschillende documentaire-stijlen en herkennen deze uit hun eigen mediagebruik. Film is een taal die leerlingen herkennen en die ze kunnen gebruiken om zichzelf uit te drukken. Vrijwel alle leerlingen geven aan dat ze niet alleen hun creativiteit kwijt kunnen in het project, maar dat het hen ook uitdaagt om vaardigheden zoals samenwerken, organiseren en problemen oplossen in te zetten en te versterken.

2. Leerlingen ontdekken nieuwe carrièremogelijkheden, binnen de culturele sector en daarbuiten

Een onverwachts resultaat van het project was dat meerdere leerlingen een richting vonden voor een vervolgopleiding. Dit waren aan de ene kant leerlingen die hun eigen creativiteit ontdekten. Zij werden verliefd op het werken met film en gingen met hun mentor in gesprek over creatieve opleidingen. Aan de andere kant bleek het maken van een documentaire de nieuwsgierigheid van leerlingen naar beroepen in de wijk aan te wakkeren. Bijvoorbeeld bij een groepje dat filmde in het verzorgingstehuis om de hoek. “Ik wist al dat ik iets wilde gaan doen in de zorg. Ik dacht altijd dat ik dan sowieso met kinderen wilde werken, maar eigenlijk is ouderenzorg ook heel leuk!”, vertelde een van de leerlingen bij terugkomst.

3. Leerlingen gaan sneller in de doe-stand dan verwacht

Het team van het Olympus College was verrast over hoe weinig leerlingen nodig hebben om zelf aan de slag te gaan. Zo vertelde hoofddocent praktijkgericht leren Rein in ’t Veld: “Ik heb wel echt geleerd van de manier waarop jullie hartstikke snel aan de slag gaan met heel weinig uitleg. We zijn echt onder de indruk van de leerlingen en wat ze allemaal kunnen.” Waar het vanuit het reguliere lessysteem gebruikelijk is om veel uitleg te geven, krijgen leerlingen in Wij zijn de Stad weinig uitleg en direct de verantwoordelijkheid zelf te beginnen. Met succes! Leerlingen zijn niet bang om direct aan de slag te gaan, leren al doende en maken zo uit zichzelf grote stappen in hun ontwikkeling.

4. Samenwerken in een creatief proces is een uitdaging

De leerlingen geven aan dat zij moeite hebben met samenwerken in een groep, omgaan met meningsverschillen of conflict in hun groep. Niet zo gek, dit project is een van de enige projecten op school waarin de leerlingen in groepsverband samenwerken. Daarom experimenteerde het team met dit thema door er extra aandacht aan te besteden tijdens de lessen én door samen met de mentoren de groepjes (strategisch) in te delen. Met deze aanpassingen leerden de leerlingen om als groep het creatieve proces aan te gaan, rolverdelingen te maken, te luisteren naar elkaars ideeën, elkaar te vertrouwen en beter te communiceren. Het docententeam ziet veel kansen om dit ook in andere vakken vaker toe te passen.

5. Een positieve aanpak zorgt voor verrassende resultaten

Ruimtekoers en de makers ontwikkelden tijdens het project een positieve lesaanpak die een waardevolle toevoeging bleek op de aanpak binnen het Olympus College. Docenten kennen de leerlingen, weten wat ze nodig hebben en waar de uitdaging zit. Hoe waardevol dit ook is, het zorgt er ook voor dat zij eerder beren op de weg zien. De projectleider en de filmmakers van Ruimtekoers kijken met een andere blik. Zij hebben als gastdocenten nog geen verwachtingen van specifieke leerlingen en dagen iedereen uit buiten hun comfort zone te stappen. Dit leidde tot verrassende resultaten. Zo zijn er leerlingen die in het reguliere programma moeilijk bij de les te houden zijn, die ontdekten dat ze misschien wel journalist willen worden en vol fanatisme aan hun documentaire werkten.

Burgerschap versterken vanuit creatief vermogen

Als er iets duidelijk naar voren komt uit deze inzichten dan is het dat de leerlingen door Wij zijn de Stad niet alleen hun creatief vermogen versterken, maar ook vanuit hun creatief vermogen allerlei andere vaardigheden ontwikkelen en zich leren verhouden tot de wereld om hen heen. Ze ontdekken nieuwe beroepen, worden nieuwsgierig naar de verschillende mensen die in de wijk wonen, leren samenwerken en moeten zelf op pad om mensen te ontmoeten.

In deze uitkomsten ziet het team van het Olympus veel kansen voor het versterken van burgerschapsonderwijs op school. Scholen hebben de wettelijke plicht om burgerschap te onderwijzen. Maar zijn grotendeels vrij hoe dit in te vullen, zodat het goed kan aansluiten op de behoeften van de leerlingen of de context van de school. Met het vervolgproject van Wij zijn de Stad onderzoeken we samen met het Olympus College welke rol creatief vermogen kan spelen binnen het burgerschapsonderwijs. Zo blijven we samen met docenten en leerlingen leren over cultuureducatie.

Lees meer over

Blijf op de hoogte van Ruimtekoers en de Akademie

Schrijf je in en ontvang zes keer per jaar de Ruimtekoers nieuwsbrief!

© 2024 Bureau Ruimtekoers